Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ataklarının akabinde Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararı alması, Orta Doğu’da yaşanan savaşın tesirlerinin tüm dünya tarafından hissedilmesine neden oldu. Petrol ve doğal gaz çıkışının aksamasının akabinde tüm dünyada jet yakıtından çöp torbasına, tıbbi eldivenlerden daha birçok bölüme kadar birçok alanda ekonomik belirsizlikler ve eser ezaları baş gösterdi. İran ile ABD ortasında yapılan ateşkesin akabinde Hürmüz Boğazı açılmış olsa da bölgede risk sürüyor. Fakat mevcut gelişmeler bölgede yaşanacak muhtemel bir yeni krize karşı petrol ve doğal gaz ithalatını aksatmayacak alternatifleri tekrar gündeme getirdi. Middle East Eye’da yer alan bir haberde bu üç alternatif rota harita üzerinden gösterimlerle değerlendirildi.
Yükselen petrol ve doğal gaz fiyatlarına karşı hâlihazırda birçok ek tedbir alınmış durumda. Suudi Arabistan, petrol satışını Kızıldeniz üzerinden yapabilmek için Doğu-Batı Petrol Boru Çizgisi’ni kullanarak Hürmüz Boğazı’nı baypas ediyor. Bir öbür değerli petrol üreticisi olan Irak ise petrol satışını kara yoluyla gerçekleştireceği ihtimaller üzerine çalışıyor. Lakin bunlarla birlikte inşası daha evvel rafa kalkmış olan bir boru çizgisi da tekrar gündeme geldi. Bu sınır ise memleketler arası petrol ve doğal gaz boru sınırlarının bölgesel bir kavşağı olan Türkiye üzerinden geçiyor.
‘YENİ BİR GÜÇ MİMARİSİNE GEREKSİNİM VAR’
Konuya ait geçtiğimiz hafta konuşan Güç ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, savaşın akabinde Hürmüz Boğazı’nda yaşanan krize değinerek, “Yeni güç mimarisine gereksinim olduğu bu krizle birlikte ortaya çıktı. Dünyanın ve bu bölgenin yapması gereken en kıymetli şey, güç mimarisinde çeşitlendirmedir. Farklı altyapı projelerini hayata geçirmemiz lazım.” formunda konuştu.
Hürmüz Boğazı’ndaki tansiyon tüm dünyada güç piyasalarında dalgalanmaya sebep oldu
Bayraktar, bunun için üç farklı alternatif olduğunu söz ederek bu alternatifleri açıklarken “Birincisi, yıllardır konuştuğumuz bir husus; Türkmen gazının Hazar üzerinden Türkiye’ye ve Avrupa’ya gidişini hayata geçirmek gerekiyor. Yüzde yüz olması gereken bir proje. İkincisi, Irak-Türkiye boru çizgisinin Basra’ya kadar uzaması çok çok ehemmiyetli bir şey. Bu yalnızca Türkiye ve Irak için değil, bu petrol boru çizgisinin yapılması global piyasalar için de değerli bir şey. Üçüncüsü, Katar’dan Türkiye’ye doğal gaz boru çizgisi mutlaka yapılması gereken bir proje. Suudi Arabistan, Ürdün ve Suriye üzerinden Türkiye’ye ulaşacak büyük bir proje olur.” sözlerini kullandı. Pekala, bu üç alternatif hangi rotaları kapsıyor?
TRANS-HAZAR DOĞAL GAZ BORU HATTI
Türkmenistan’ın dünyanın en kıymetli doğal gaz üreticilerinden birisi olduğu biliniyor. Ankara ile Aşkabat ortasında yapılan doğal gaz muahedesi mevcut durumda İran üzerinden Türkiye’ye geliyor. Fakat uzun vadede Türkmen gazının Türkiye’ye ve buradan da Avrupa’ya ulaşması için yapılan iş birliğinin geliştirilmesi planlanıyor. Bu kapsamda Türkmen gazının Hazar Denizi tabanından geçerek Azerbaycan ve Gürcistan’a, oradan da Türkiye’deki mevcut TANAP (Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı) sistemine bağlamayı hedefleyen bir boru çizgisi projesi bulunuyor.
Türkmenistan ve Türkiye ortasında daha evvel doğalgaz tedariğine ait mutabakatlar imzalanmıştı
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, daha evvel yaptığı açıklamalarda bu çizginin hayata geçirilmesi için Türkiye’de güçlü bir irade olduğunu ve projenin “yüzde yüz olması gerektiğini” söylemişti.
IRAK-TÜRKİYE BORU ÇİZGİSİ’NİN UZATILMASI
Hürmüz Boğazı’ndaki seyir güvenliği hâlihazırda olağana dönmeye başlamış olsa da uzmanlara nazaran 28 Şubat’tan bu yana gelen süreç, güç piyasalarının ne kadar kırılgan olduğunu ve mümkün alternatif rotalara muhtaçlık duyduğunu gösterdi. Bu alternatiflerden bir başkası de Irak ve Türkiye ortasındaki petrol boru çizgisinin uzatılması ve Basra’ya kadar ulaşması. Türkiye’nin bu çizginin uzaması tarafındaki telaffuzlara uzun bir müddettir sahip olduğu biliniyor olsa da Irak’ta siyasi uzlaşmanın sağlanamaması nedeniyle şimdi bir adım atılmadı.
Middle East Eye’a konuşan Iraklı güç uzmanı Salam Jabbar Shahab, Irak’ta Basra’yı Irak-Türkiye petrol boru sınırına bağlama konusundaki siyasi isteğin Hürmüz krizi sonrasında değerli ölçüde arttığını söyledi. Shahab, Irak hükümetinin memur maaşları da dâhil olmak üzere harcamalarını karşılamak için aylık 6,3 milyar dolarlık petrol gelirine gereksinim duyduğunu belirterek sırf mart ayındaki hükümet kayıplarının 5,5 milyar dolardan fazla olduğunu iddia ettiğini tabir etti. Shahab, “Mevcut durum, Iraklı siyasetçilerin aylık maaşları ödeme esnekliğini korumak için günlük yaklaşık 3,5 milyon varil petrol ihracatını teminat altına almasını gerektiriyor. Şu anda ülke, Kerkük-Ceyhan üzerinden günde yalnızca 200 bin varil petrol ihraç ediyor. Bu ölçü maaşları, toplumsal yardımları ve öteki işletme masraflarını karşılamaya yetmiyor.” diyerek Basra boru sınırının, şu anda kapalı olan Hürmüz Boğazı’nı baypas ederek Irak petrolü için Avrupa ve Asya güç pazarlarına yeni bir çıkış noktası açabileceğini söyledi.
Shahab, “Ancak asıl sorun, projenin yürütülmesi ve işletilmesi için gerekli mali ve güvenlik kaynaklarının sağlanması olacaktır. Irak şu anda bu önerilen boru çizgisini ve ham petrol pompalamak için gerekli olan ilgili tesisleri finanse etmek için gereken fonlardan mahrum. Proje milyarlarca dolar, potansiyel olarak 6 ila 10 milyar dolar gerektirebilir ve milletlerarası kreditörlerden borçlanmayı zarurî kılabilir.” dedi. Projenin hayata geçmesi hâlinde birtakım güvenlik risklerine de sahip olacağına dikkat çeken Shahab, mevcut durumun Iraklı karar vericilere projeyi hızlandırmak ve uygulamaya geçirmek için pratik bir neden verdiğini de kelamlarına ekledi.
KATAR-TÜRKİYE BORU HATTI
Katar ve Türkiye ortasında hayata geçirilmesi hedeflenen boru çizgisi uzun müddettir gündemde vakit zaman kendine yer buluyor. Her iki ülkenin de 2009’dan bu yana Katar doğal gazını Suudi Arabistan-Ürdün-Suriye-Türkiye rotası üzerinden Avrupa’ya ulaştırmak konusunda anlaştığı biliniyor. Proje geçmişte Rusya’nın baskısıyla eski Suriye rejiminin muhalefetiyle karşılaşmıştı.
Suriye’de Esad’ın devrilmesinin akabinde başlayan yeni devirde Katar-Türkiye ortasında inşa edilmesi gündeme gelen boru sınırına ait telaffuzlar yine canlanmış olsa da Katarlı yetkililer LNG modelinin, yani sıvılaştırılmış doğal gazın gemilerle taşınmasının Doha için daha yeterli bir seçenek olduğunu; zira satışlarda daha fazla esneklik sağladığını öne sürmüş ve projenin maliyetinin 15 milyar dolara kadar çıkabileceğini söz etmişti. Fakat proje, 28 Şubat’ın akabinde Hürmüz’ün kapanmasıyla birlikte tekrar cazip hâle gelmeye başladı.
Doha merkezli Orta Doğu Global Bağlar Kurulu’nda kıdemli araştırmacı olan Justin Dargin, Hürmüz’ü etkileyen mevcut krizin, Katar’ın verimli LNG sistemine karşın boru çizgisinin stratejik cazibesini artırdığını söyledi. Lakin satışları tek bir koridora bağlayacağı için mevcut LNG siyaseti kadar esnek olamayacağını kelamlarına ekleyerek “Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Boru Çizgisi ve BAE’nin Habshan-Fujairah boru sınırında görüldüğü üzere, Körfez üreticileri giderek Hürmüz’ü pas geçme kapasitesine odaklanıyor ve çatışmalar yatıştıktan sonra muhtemelen bu kapasiteyi genişleteceklerdir. Lakin birden fazla ülkeden geçen bir boru çizgisi, büsbütün ulusal sonlar içinde çalışan bu sistemler üzere pak bir baypas olmayacaktır.” biçiminde konuşarak muhtemel riskleri sıraladı.
