Biyokimya Uzmanı Ayşegül Çoruhlu, sağlıklı uzun ömrün (longevity) sırlarını vermeye devam ediyor. Çoruhlu, SÖZCÜ TV’de Simge Fıstıkoğlu’nun hususla ilgili sorularını şöyle yanıtladı:
Vücut vardiyalı çalışır
Gündüz ışığının çalıştırdığı vardiya hareket, düşünme, karar verme, sindirme, bağırsak çalışması falan iken gece ışığın azalmasının karar verdiği mesai çalışanları rejenerasyon, detoks, lenf drenaj, gevşeme üzere ikiye bölünmüş oluyor. En basitçe, olağanda ben işte karaciğerim, pankreasım, midem, bağırsağım gece onun mesaisinde, vardiyasında rejenere olmak varsa, kendini detoks etmek varsa —örneğin midede mide asidini azaltıp midenin yerini korumak varsa, pankreasta dinlenmek varsa— aslında biz gece yediğimizde o sistemi bozuyoruz, bloke ediyoruz. Mesaiyi, gündüzcüleri çağırmış oluyoruz. Karışıyor o iş yani.
Karanlık ve ışık döngüsü bir anahtar
Şimdi uykuyu da sirkadiyene bağlayacaksak şöyle dememiz lazım. Işık ve karanlık bizim için o kadar değerli ki. Bütün canlılar için o denli. Karanlık ve ışık döngüsü varoluşun anahtarı. Örneğin ayılar kış uykusuna yatıyor. Nasıl yapıyorlar? Otomatik olarak değil mi? Bizim üzere düşünmüyorlar. Onların tabiatı nasıl? Yazın ışık çok, çok yemek yiyorlar depolarını dolduruyorlar. Soğuğu algılıyorlar, ışığın azlığını algılıyorlar, bir köşeye gidip hibernasyonda yani donma üzere bir askı hayat formunda üç ay kalabiliyorlar. Nasıl bir doğal yedekleme sistemleri var. Bizim de bu türlü şeylerimiz var, bunun küçüğü uyku işte…
Gece kortizolü artırmamak lazım
Vücudun karanlığa verdiği hormon sinyalleriyle ışığa verdiği hormon sinyalleri çok farklı. Olağanda gece karanlıkta cep telefonuna bakmasak, parlak ışığa yani öğlenden sonra üçten dörtten sonra ışık kırılacak ya; beden aslında o sırada bilhassa dörtten sonra kendisi kortizolü azaltacak minik minik melatonin çıkarmaya başlayacak. Evvel kortizol kaybolacak, saat 8-9 melatonin yükselecek. Melatonin o kadar nazik ki ışık olunca yükselmiyor. Kortizol artıyor. Kortizol de gece artarsa şeker yapar, insülin rezistansı yapar.
Sirkadiyen ritm nedir?
İnsan uykusunu ve öbür beden işlevlerini denetim eden 24 saatlik ritim manasına gelir.
Sirkadiyen “sirka” 24 saat demektir, “diyen” etrafında.
Sirkadiyen hani bir daire üzere günü anlatıyor. Tam olarak 24 saat… Yani sabah gözünü açtığın andan sonraki sabah birebir saatte gözünü açtığın ana kadar geçen 24 saat senin kararların, davranışların, hareketlerin öbür türlü de olsa aşağıda bir iç ayarlamayla devam ediyor. Bahsettiğim binlerce yıllık dışarıyla uyumluluk, etrafla uyumluluk…
Bu Nobelle ispatlandı ki; bizim her hücremizde sirkadiyen reseptörler var.
Reseptör deyince daima bir hücrede duran ve bir şeyin onu dürtmesini bekleyen, hasebiyle bir işe kalkışacak noktadan bahsediyoruz.
Sirkadyen reseptörleri ışıkla hareketlenir
Doğada ışığın vakti, geliş açısı, mevsimi, sıcaklığı… Bunlar insan için çok değerli. İşte o gelişim sırasında evvel bir sirkadiyen iç saat merkezimiz oluşuyor ve o merkez bu veriyi aldığında mikro mikro vakit içerisinde GPS ayarı üzere bütün hücrelere söylüyor. Söylerken sirkadiyen reseptörleri kullanıyor.
Gözün ışığı görmesiyle o reseptörün birbiriyle haberleşmesi GPS ayarı demek. Nasıl yapıyor bunu? Yalnızca görme reseptörleri yok, ışığa ilişkin reseptörler var. Gözler şayet 24 saatlik vakitte mevsimi, günü, saati bilirse bedene anında bu bilgiyi verdiğinde hücreler bugün ne yapacağım, bu saatte ne yapmalıyım, bu saatte hangi işlevim değerli düğmesine basmış olur. Bedene günlük zamanlama hatırlatılır.
Işık ve organların ritmi
Midemdeki, örneğin mide asidi salarak benim sindirime yardımcı olacak olan paryetal hücre dediğim bir hücre olsun. Bu hücre işte bu ışık ayarıyla gündüz öğle daha çok mide asidi salması gerektiğini, gece salmaması gerektiğini bilir.
Aynı formda pankreas enzimleri gündüz daha yüksek salınması gerektiğini bilir, gece azalır. O yüzden gece yemekte sindirme sorunu olur. Neden? Yedik yattıktan öte, o saat onun saati değildir yani. O organların gece bu işleri yapma saati uygun değil.
Sabah kortizol ile kalkarsak kahveye muhtaçlık olmaz
Normalde “kortizol çok makus filan” denir… Halbuki gece kortizolü sorun. Lakin gündüz kortizolü olmak zorunda.
Sabah kortizolü ışığı gördüğü anda o 06.30-7.00, orada o kortizolünü verecek sana.
Kortizol ile kalktın, kahveye muhtaçlık bile yok, dinamiksin sonuç olarak zira ışığı görüyorsun.
Işığın sana gelmesi lazım. Işığın, gözlükle değil direkt göze gelmesi lazım.
Çünkü varoluşsal olarak göz, GPS anahtar noktası. Onu alacak o.
