Üreme sıhhati alanında son yılların en heyecan verici gelişmesi olan yapay zeka (YZ) teknolojisinin, tüp bebek laboratuvarlarında yeni bir standart getirdiğini belirten Medical Park Göztepe Hastanesi Bayan Hastalıkları Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Prof. Dr. Meryem Eken, yapay zekanın yalnızca bir teknoloji değil, tedavi muvaffakiyetini direkt etkileyen bir “karar dayanak mekanizması” haline geldiğini vurgulayarak kıymetli açıklamalarda bulundu.
‘KRİTİK KARARLARI OBJEKTİF BİLGİLERE DAYANDIRIYOR’
Prof. Dr. Meryem Eken, yapay zeka teknolojisinin bilhassa laboratuvar evresindeki kritik kararları objektif bilgilere dayandırdığını belirtti. Tüp bebek tedavilerinde yapay zekanın, bilhassa laboratuvar etabındaki kararları insani öznellikten arındırarak muvaffakiyet oranını artırmak hedefiyle kullanıldığının altını çizen Prof. Dr. Eken, “Geleneksel yollarda embriyologların gözle yaptığı değerlendirmeler ne kadar deneyimli olurlarsa olsunlar sonludur. Lakin yapay zeka, binlerce bilgi noktasını birebir anda tarayarak bu süreci çok daha hassas hale getirir. Geçmişte başarılı olmuş, yani sağlıklı doğumla sonuçlanmış binlerce embriyo manzarası ile eğitilen algoritmalar sayesinde, hangi embriyonun rahme tutunma ihtimalinin en yüksek olduğunu yüksek doğrulukla varsayım edebiliyoruz” sözlerini kullandı.
Toplumda yapay zekanın tabibin yerini alıp almayacağı sorusuna da açıklık getiren Prof. Dr. Eken, bu teknolojinin ‘karar verici’ rolünü şu sözlerle tanımladı: “Yapay zeka bir doktor veya bir embriyolog değildir. Ancak onların en hakikat kararı vermeleri için üstün güçlü bir büyüteç ve eşsiz bir istatistiksel rehberdir. İşin klinik tarafı büsbütün bireye özel bir tedavi yaklaşımı gerektirdiği için, yapay zeka kullanımı şu an daha çok laboratuvar yüklüdür. Laboratuvarda verilecek kritik kararlar evvel yapay zeka süzgecinden geçirilir, akabinde bu datalarla paralel doğrultuda uzman görüşü alınarak uygulama safhasına geçilir.”
‘GELENEKSEL TEKNİKLER YETERSİZ KALABİLİYOR’
Geleneksel embriyo seçim prosedürleri ile yapay zeka ortasındaki uçurumu datalarla açıklayan Prof. Dr. Eken, “Geleneksel embriyo seçim yolu uzmandan uzmana değişebilir. Bir embriyoloğun ‘çok iyi’ dediğine bir oburu farklı bir not verebilir; hasebiyle bilgilere dayalı standart bir tahlil yapma talihi yoktur. Daha da değerlisi, klâsik sistemde embriyo yalnızca makul saatlerde inkübatörden dışarı çıkarılıp bakılır. 5 günlük gelişim sürecinde bir embriyo, insan gözüyle ortalama en fazla 2-3 dakika tahlil edilebilir. Meğer yapay zeka entegreli sistemlerimizde 5 gün boyunca, yani 120 saat kesintisiz olarak data akışı sağlanır ve her an kıymetlendirilir. Embriyolog embriyoya baktığı vakit yalnızca o anki ‘fotoğrafı’ görür; lakin yapay zeka embriyonun tüm ‘filmine’ hakimdir ve her hareketini tahlil ederek uzmanlarımıza raporlar” dedi.
‘İNSAN GÖZÜNÜN GÖREMEDİĞİ AYRINTILARA İNİYOR’
Yapay zekanın tahlil gücünün derinliği hakkında bilgi veren Prof. Dr. Eken, skorlama sisteminin nasıl çalıştığını şu teknik ayrıntılarla aktardı: “Yapay zeka, daima embriyo izleme prosedürünü (time-lapse) kullanarak insan gözünün fark edemeyeceği kadar küçük ayrıntıları milyonlarca bilgiyle karşılaştırır. Hücre bölünme dakikası, hücrelerin geometrik simetrisi, vakoul varlığı, genişleme suratı, fragmantasyon (parçalanma) oranları ve bölünme senkronizasyonu üzere hayati pahaları biriktirerek bir skor oluşturur. Bu tahliller sonucunda belirlenen embriyoların transfer edilmesi durumunda, tutunma olasılığında %15-20 artış potansiyeli gözlenmiştir. Bu, tüp bebek üzere hassas bir tedavide çok önemli ve devrimsel bir orandır.”
NON-İNVAZİV YAKLAŞIM VE KONFORLU GELİŞİM
Yapay Zeka yolunun hastalar için en büyük avantajlarından birinin “non-invaziv” yani hiçbir müdahale gerektirmeyen yapısı olduğunu belirten Prof. Dr. Eken, “Yapay zeka ile embriyo seçimi, embriyoya yahut gelişim sürecine hiçbir ziyan vermez. Hatta yapay zeka için kullandığımız time-lapse inkübatörler, embriyonun dış etraf ile bağlantısını kestiği için çok daha stabil ve kararlı bir ortam oluşturur. Embriyo hiçbir formda ısı değişimi, gerilim yahut çevresel faktörlere maruz kalmaz. Bu kararlı ortam embriyonun kaliteli gelişimini takviyeler ve sonuçlara direkt olumlu yansır. Bu yüzden yaşı yahut geçmiş tedavi hikayesi ne olursa olsun tüm hasta kümelerine bu tekniği şiddetle tavsiye ediyoruz” diye konuştu.
GENETİK TESTLER (PGT) İLE ORTASINDAKİ TEMEL FARKLAR
Yapay zekanın genetik testlerle (PGT) karıştırılmaması gerektiğini kelamlarına ekleyen Prof. Dr. Meryem Eken, iki sistem ortasındaki farkları şöyle açıkladı: “Genetik testlerde temel gaye, kromozom sayılarını inceleyerek embriyonun genetik bir hastalık taşıyıp taşımadığını belirlemek ve genetik olarak sağlıklı olanı bulmaktır. Yapay zekada ise gelişim suratı, morfokinetik hareketlilik ve bölünme kalitesi tahlil edilerek ‘gebelik potansiyeli’ en yüksek olan embriyo hedeflenir. Genetik teşhis invazif bir metottur (biyopsi gerektirir), yapay zeka ise büsbütün müdahalesizdir. Bilhassa monogenetik hastalıklarda PGT-M tekniğinin bir alternatifi yoktur; lakin bu hasta kümelerinde dahi yapay zekalı takip sistemi, hastaya daha fazla ve kaliteli embriyo oluşması bakımından kritik bir yarar sağlar.”
‘VERİ KAPALILIĞI İÇİN EN SIKI GÜVENLİK KONTROLLERİ YAPILIYOR’
Hastaların bu yeni teknolojiye yaklaşımının epeyce olumlu olduğunu belirten Prof. Dr. Eken, etik ve yasal sorumluluklara da dikkat çekti: “Hem biz uzmanlar hem de hastalarımız muvaffakiyet oranını artıran her türlü teknolojiye sıcak bakıyoruz. Hastalarımızın, yapay zekanın doktor ve embriyolog gözetiminde bir takviye aracı olarak kullanılması konusunda epeyce istekli olduklarını gözlemliyoruz. Bu noktada bilgi saklılığı bizim için yalnızca yasal bir mecburilik değil, en temel etik kuralımızdır. Bütün imajlar ve bilgiler, KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) uyarınca en sıkı güvenlik kontrolleri altında saklanır. Embriyo imgeleri yalnızca kişinin kendi tedavisi için kullanılır ve katiyen üçüncü taraflarla paylaşılmaz. Bu süreçteki şeffaflığımız ve data güvenliğine verdiğimiz kıymet, kalite standartlarımızın bir göstergesidir.”
