AYDIN HASAN Ankara – Türkiye, giderek daha fazla değer kazanan denizlerdeki pozisyonunu güçlendirmek ve türel alt yapısını sağlamlaştırmak için yeni bir adım atmaya hazırlanıyor. Hükümet, ilgili devlet üniteleri ve uzmanların iştiraki ile Türk deniz yetki alanları kapsamlı biçimde düzenlenmeye yönelik yasa taslağı çalışıyor.
Yeni deniz mevzuatı
Alınan bilgiye nazaran, ilgili devlet üniteleri ve uzmanların iştiraki ile deniz yetki alanları konusunda kanuna dönüşmesi planlanan bir çalışma yürütülüyor. Oluşturulacak yeni mevzuat ile Türk deniz yetki alanlarının kapsamlı biçimde düzenlenmesi hedefleniyor. Yeni taslak ile Türk deniz yetki alanları konusunda hukuksal bir alt yapı oluşturma amaçlanıyor. Türkiye, geçen yıl Nisan ayında Deniz Mekansal Planlama haritasını yayınlamıştı. Bu çalışmaların, Mavi Vatan haritasını resmi bir deniz yetki alanı hududuna dönüştürmekten çok bilimsel ve hukuka uygun bir planlama faaliyeti olduğu belirtilmişti. Türkiye, 2019 yılında Libya ile deniz yetki alanları muahedesi imzalamıştı. Akdeniz’de Mısır ile de bir muahede imzalanması ile ilgili temaslar sürüyor. Türkiye ile Suriye ortasında bir deniz yetki mutabakatının da, önümüzdeki periyotta gündeme gelme ihtimali yüksek görülüyor.
Geçmişte devletler açısından ticaret yolları ve balıkçılık gibisi faaliyetler açısından kıymet taşıyan denizler bugün artık tabanlarındaki güç kaynakları nedeniyle yeni bir egemenlik uğraşı alanı durumunda. Türkiye’de karasuları ile ilgili düzenlemeler, 1982 yılında çıkan yasaya nazaran yapılıyor. 2674 Sayılı Karasuları Kanuna nazaran, Türkiye’nin karasuları genişliği prensip olarak 6 deniz mili olarak belirlenmiş durumda. Yasa, kimi bölgelerde bu arayı 6 milin üzerinde çıkarma konusunda Bakanlar Kurulu’na (2018 sonrası için Cumhurbaşkanı’na) yetki veriyor. Türkiye, karasularını Ege’de 6 mil; Doğu Akdeniz ve Karadeniz’de ise 12 mil olarak uyguluyor. Lakin son yıllarda ortaya çıkan gelişmeler karasularının yanı sıra deniz altındaki güç kaynakları nedeniyle kıta sahanlığı ile MEB alanlarını da öne çıkardı. Türkiye’nin paylaşımın bölge ülkeleri ortasında Sovyetler devrinde yapıldığı Karadeniz’de kıta sahanlığı sorunu bulunmuyor. Ege ise, Türkiye ile Yunanistan ortasında hem karasuları hem de kıta sahanlığı açısından en çetrefilli sorun alanlarından birini oluşturuyor.
YZ’den farklı cevaplar
Yunanistan, karasularını İyon Denizi’nde 12 mil, Ege ve Akdeniz’de ise Türkiye’nin hali nedeniyle 6 mil olarak uyguluyor. Lakin Yunanistan 12 mil tezini daima gündemde tutuyor. İsrail’in Sumud Filosu’na akında Girit’i lojistik ve operasyonel üs olarak kullanması, bu adanın Türkiye ile Yunanistan ortasındaki anlaşmazlıklardaki durumunu da yine gündeme getirdi. Ege ile Akdeniz’in kesiştiği noktada yer alan ve karasuları 6 mil olan Girit adasını, Türkiye 12 mil açısından casus belirli kapsamı içinde pahalandırıyor. Lakin İsrail’in saldırısı ile ilgili yapay zeka uygulamaları üzerinden yapılan aramalarda “Operasyon, Girit adasının yaklaşık 50 deniz mili açığında, yani Yunanistan’ın 12 millik karasularının dışında, memleketler arası sularda gerçekleşmiştir” üzere sözler dikkat çekti. Bu durum, Yunan tezlerinin yapay zeka üzerinden desteklendiği algısına neden oldu. Atak ile ilgili aramalardaki bu duruma karşın yaygın yapay zeka uygulamaları üzerinden yapılan Girit’in karasuları ile ilgili net aramalarda ise bunun 6 mil olduğu belirtiliyor. Girit’in karasuları ile ilgili aramalara verilen birtakım karşılıklar özetle şöyle:
CHATGPT: Mevcut bilgilere nazaran olayın, Girit etrafında Yunanistan’ın fiilen uyguladığı 6 millik karasularının dışında gerçekleştiği anlaşılıyor. Yani müdahalenin direkt Yunan karasuları içinde olduğuna dair doğrulanmış bir bilgi yok.
GOOGLE AI modu: Girit Adası’nın da dahil olduğu Ege Denizi’nde Yunanistan’ın karasuları genişliği şu an prestijiyle 6 deniz milidir. Yunanistan, 2021 yılında İyon Denizi’ndeki (ülkenin batısı) karasularını 12 deniz miline çıkarmıştır. Lakin Girit’in de içinde bulunduğu Ege Denizi’nde mevcut hudut 6 mil olarak kalmaya devam etmektedir.
Gemini: Girit’in şu anki karasuları uzunluğu hakkında direkt bir bilgi bulunmamaktadır. Lakin, Yunanistan’ın Girit’in güneyinde karasularını 12 mile çıkarmayı planladığına dair haberler mevcuttur [marinedealnews.com]. Bu planın Türkiye tarafından “casus belli” (savaş sebebi) olarak değerlendirileceği de belirtilmiştir.
