Dünyanın ısı istikrarını sağlayan devasa bir okyanus sistemi olan Atlantik Meridyenel Devrilme Deveranı (AMOC), alarm veriyor. Kuzey Yarımküre’yi yaşanabilir kılan bu dev düzenek; ısıyı, tuzu ve tatlı suyu okyanus boyunca taşıyan bir taşıma bandı üzere çalışıyor, fakat insan kaynaklı global ısınma, bu hassas dengeyi bozmak üzere.
Science Advances mecmuasında yayımlanan son çalışma, mevcut iklim modellerinin tehlikenin boyutunu küçümsediğini gösteriyor. Araştırmaya nazaran, AMOC’un bu yüzyılın sonuna kadar %50’den fazla yavaşlaması bekleniyor. Bu oran, evvelki varsayımların %60 daha üzerinde bir zayıflamaya işaret ediyor.
Potsdam Üniversitesi’nden okyanus bilimci Stefan Rahmstorf, bulguları “endişe verici” olarak nitelendiriyor. Rahmstorf’a nazaran, en karamsar senaryolar maalesef gerçeğe en yakın olanlar çıkabilir ve akıntıların durma noktasına gelmesi bu yüzyılın ortalarında kaçınılmaz hale gelebilir.
Teorik modellerin ötesinde, Miami Üniversitesi’nden bilim insanları son 20 yıldır okyanusa yerleştirilen şamandıralardan gelen dataları tahlil etti. Sonuçlar hipotezleri doğrular nitelikte:
Dört koldan zayıflama: Akıntı suratı, sıcaklık ve tuzluluk oranları Atlantik’in dört farklı noktasında da gerileme gösteriyor.
Erken ikaz: Araştırmacılar bu bölgeyi, madenlerdeki gaz sızıntısını evvelce haber veren “kanaryalara” benzetiyor. Gelen datalar, okyanusun derinliklerinde bir şeylerin temelden bozulduğunu fısıldıyor.
AKINTI DURURSA NE OLUR?
Bilim insanları, AMOC’un en son yaklaşık 12 bin yıl evvel çöktüğünü ve bunun global çapta bir kaosa yol açtığını hatırlatıyor. Şayet sistem bugün çökerse, karşımıza çıkacak görüntü bir bilim kurgu sinemasını aratmayabilir:
Avrupa Donacak: Avrupa genelinde kışlar çok sertleşecek ve tarım alanları kullanılamaz hale gelecek.
Deniz Düzeyleri Yükselecek: ABD’nin doğu kıyılarında deniz düzeyindeki artış vahim bir sürate ulaşacak.
Kıtlık Riski: Afrika’nın büyük bir kısmında on yıllar sürecek kuraklıklar baş gösterecek.
DÖNÜM NOKTASI YAKLAŞIYOR MU?
Utrecht Üniversitesi’nden René van Westen, her ek zayıflamanın sistemi “devrilme noktasına” (tipping point) bir adım daha yaklaştırdığını söylüyor. Grönland’daki buzulların erimesiyle okyanusa karışan devasa ölçüdeki tatlı su, akıntının yoğunluğunu azaltarak motorun teklediği anı erkene çekiyor.
