İsmail Şahin – Türkiye ve dünyada akıllı telefonlarla hayatımıza giren toplumsal medya, ekran bağımlılığını global bir sorun haline getirdi. “We Are Social” tarafından Ekim 2025 tarihinde yapılan araştırmanın datalarına nazaran dünya genelinde internet kullanıcı sayısı 5.5 milyarı aşarken, kullanım oranı yüzde 67.5 düzeyine ulaştı. Toplumsal medya kullanıcı sayısı da 5.2 milyar ile dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisine yaklaştı.
Rekor seviyede
Türkiye’de ise dijitalleşme sayılarının rekor düzeylere ulaştığı gözlendi. Türkiye’de 16-74 yaş kümesinde internet kullanım oranı yüzde 90.9’a yükselirken, günlük ortalama kullanım müddeti 7 saat 13 dakikaya ulaştı. Toplumsal medya ekran mühleti ise 4 saat 4 dakika ile Avrupa’nın en uzun müddeti. Toplumsal medya kullanımında WhatsApp (yüzde 83.1), Instagram (yüzde 66.9) ve YouTube (yüzde 53.3) öne çıkıyor.
Avrupa’da daha az
Avrupa’da ise dijitalleşme daha doygun düzeyde ilerliyor. Birçok ülkede internet kullanımı yüzde 90’ın üzerine çıkarken, günlük kullanım müddetleri Türkiye’ye kıyasla daha düşük kalıyor. Avrupa’da kullanıcılar interneti daha çok haber, kamu hizmetleri ve eğitim emelli kullanırken, toplumsal medya kullanım mühleti ortalama günlük 3 saatin altında kalıyor.
İsveç örnek oluyor
Öte yandan birtakım Avrupa ülkeleri dijital bağımlılığa karşı somut adımlar atmaya başladı. İsveç, bilhassa çocuklar için ekran mühletini azaltmaya yönelik siyasetleriyle öne çıkıyor. Ülkede okullarda dijital aygıt kullanımına sınırlamalar getirilirken, öğrencilerin yine basılı kitaplara yönlendirilmesi teşvik ediliyor. Uzmanlara nazaran bu yaklaşım yalnızca bağımlılığı azaltmayı değil, dikkat mühleti ve öğrenme kalitesini artırmayı da amaçlıyor.
Ülkeler ne tedbir aldı?
Dünya çapında ülkelerin çocukların toplumsal medya bağımlılığını azaltmak için yaptığı düzenlemeler şöyle:
■ Avustralya’da 16 yaş altına toplumsal medya yasağı getiren dünyadaki en sert düzenlemelerden biri kabul edildi.
■ ABD’de kimi eyaletlerde 18 yaş altı için ebeveyn müsaadesi mecburiliği ve gece saatlerinde kullanım kısıtlamaları mevcut.
■ İngiltere, 16 yaş altına toplumsal medya yasağın getirilmesini pahalandırıyor.
■ Danimarka, 15 yaş altına toplumsal medya yasağı planladığını açıkladı.
■ Fransa, 15 yaş altına toplumsal medya yasağı getiren bir tasarıyı kabul etti.
■ Almanya’da 13-16 yaş ortası kullanıcıların toplumsal medya hesapları için ebeveyn müsaadesi gerekiyor.
■ İtalya’da 14 yaş altındaki çocukların toplumsal medya hesabı açabilmesi için ebeveyn onayı kaide.
Telegram’a Meclis daveti
Milliyet’e açıklama yapan TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Nazım Elmas, okul taarruzlarının yanısıra pek çok cürüm ve isimli olayla ilişkili olarak ismi gündeme gelen Telegram’ı kurulda dinlemek istediklerini belirtti. Elmas, “Denetim sistemleri nedir, aldıkları tedbirler, filtreleri üzere mevzularda sorularımıza karşılık isteyeceğiz. Aldıkları tedbirler yetersizse bunların tamamlanması istikametindeki görüş ve taleplerimizi de ileteceğiz” dedi. Elmas, Telegram’ın Türkiye’de temsilci bulundurma mecburiliği bulunmadığının hatırlatılması üzerine ise, “Mutlaka gayri resmi de olsa bir temsilcileri vardır” diye konuştu. / EVRİN GÜVENDİK – Ankara
Türkiye’de durum ne?
AK Parti tarafından meclise sunulan ‘çocukların toplumsal medya ve dijital oyun platformlarına girişini sınırlayan’ yasa teklifi TBMM Sıhhat, Aile, Çalışma ve Toplumsal İşler Komisyonu’nda kabul edildi. Yasa teklifi içinde yer alan “15 yaş altı çocuklara toplumsal medya sınırlaması getirilmesi kamuoyunda da uzun müddettir tartışılıyor. Yasa teklifi, çocukların toplumsal medya ve dijital oyun platformlarını kullanmalarına yaş kategorilerine nazaran yasak ve sınırlama öngörüyor.
Rusya’dan Telegram’a yasak
Teknoloji devlerinin kâr odaklı yaklaştığı internet başta Çin, Rusya ve Hindistan üzere ülkeleri kendi sistemlerini kurmaya yöneltti. Çin, Great Firewall ve yerli ağ projeleriyle dijital egemenliğini güçlendirirken, RuNet ile Rusya kendi kapalı devre internet altyapısını kuruyor. Moskova ayrıyeten Telegram üzere platformlara yönelik kısıtlama adımlarıyla data denetimini artırmayı hedefliyor.
