Fethiye Şövalye Adası’nda tesadüf yapıtı bulunan ve daha sonra uzmanlar tarafından incelenen yazıtlı stel kesiminin Amos Antik Kenti’ne ilişkin olduğu katılaştı. Epigrafi uzmanlarının yaptığı okumalar sayesinde taş üzerindeki satırlar tek tek çözüldü.
Uzmanlar yapıtın milattan evvel 220 ile 200 yılları ortasına tarihlendiğini aktardı. Bu devir, Anadolu kıyılarında Helenistik kültürün tesirli olduğu ve ticaret hayatının hayli hareketli yaşandığı yıllara denk geliyor. Amos üzere liman kentlerinde tarım toprakları, zeytinlikler ve bağlar büyük ekonomik bedel taşıyordu.
Yazıtın en dikkat çeken tarafı ise bunun bir arazi kira mukavelesi olması. Yani o periyotta de toprak kiralanıyor, gelir hesapları yapılıyor ve kurallara uymayanlara ceza uygulanıyordu. Taş üzerine kazınan bu hususlar, periyodun hukuk sisteminin ne kadar tertipli işlediğini gösteriyor.
Sözleşmede yıllık kira bedellerinin yanı sıra üretim kuralları da açıkça yer alıyor. Her 100 drahmi kira bedeline karşılık kiracının 800 asma ve 40 incir fidanı dikmesi zarurî tutulmuş. Bu ayrıntı, o periyotta toprağın boş bırakılmasının istenmediğini ve üretimin teşvik edildiğini gösteriyor.
Araştırmacılar, sırf fidan sayısının değil dikim usullerinin de yazıldığını belirtti. Fidanların hangi derinliğe yerleştirileceğine kadar kuralların kayda geçirilmesi, antik çağ beşerinin ziraî bilgiye ne kadar ehemmiyet verdiğini ortaya koyuyor. Bugün çağdaş tarım rehberlerinde gördüğümüz birçok mantığın temelleri o devirlerde de kullanılıyordu.
Kurallara uymayanlar için cezai koşulların bulunması da dikkat çekti. Yazıtta tazminat kararları ve yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda uygulanacak yaptırımlar yer alıyor. Bu durum, antik devirde kelamlı mutabakatlar yerine yazılı ve bağlayıcı sistemlerin tercih edildiğini düşündürüyor.
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından yapılan değerlendirmede, yazıtın asıl yerinin Amos’taki Apollon Samnaios kutsal alanı olduğu tabir edildi. Uzmanlar, yapıtın Orta Çağ periyodunda gemilerde istikrar taşı olarak kullanılmak üzere Fethiye Şövalye Adası’na taşındığını aktardı. Yani bir devir sıradan yük taşı üzere kullanılan taş, aslında eşsiz bir tarih evrakı çıktı.
