Haber7-ÖZEL
Filistin İdaresi (PA) ve bölge halkı, İsrail’in milletlerarası hukuku hiçe sayarak el koyduğu yaklaşık 14 milyar şekel (4,8 milyar dolar) fiyatındaki vergi gelirleri nedeniyle tarihinin en ağır ekonomik kuşatmasıyla karşı karşıya kalmış durumdadır. 2019 yılından bu yana biriken ve her ay üzerine yaklaşık 400 milyon şekel (130 milyon dolar) daha eklenen bu devasa meblağ, Filistin iktisadının can damarlarını keserken, Batı Şeria’daki toplumsal ve idari yapıyı tam bir çöküşün eşiğine sürüklemektedir.
EKONOMİK KUŞATMANIN BOYUTU: 4,8 MİLYAR DOLAR
İsrail’in sistematik olarak uyguladığı mali baskı siyaseti, Filistin İdaresi’nin hareket kabiliyetini büsbütün felç etmiş durumdadır. 2019’dan beri biriken ve yeni olarak 4.8 milyar dolar alıkonulan paralar, Filistin’in kendi öz kaynaklarıyla ayakta durmasını imkansız hale getirmektedir. Filistin İdaresi’nin elinde kalan esas gelir kaynağı, toplam bütçenin sadece %32’sini oluşturan ve toplanabilen mahallî vergi ve harçlardan ibarettir. Bu kısıtlı gelir, devasa harcamaları karşılamaktan çok uzak kalmaktadır.
İŞGÜCÜNDE DEVASA KAYIP: 129 BİNDEN 290 BİNE YÜKSELDİ
7 Ekim 2023 öncesinde Filistin iktisadının en büyük girdilerinden birini sağlayan işgücü piyasası, İsrail’in kısıtlamalarıyla yerle bir olmuştur. O tarihten evvel İsrail’de çalışan 172 bin Filistinli, her ay iktisada en az bir milyar şekel sıcak para girişi sağlıyordu. Bugün ise İsrailli patronlar için çalışan Filistinli sayısı 50 bine gerilerken, bunlardan yalnızca 14 bininin resmi giriş müsaadesi bulunmaktadır. Geri kalan kesim ise hiçbir garantisi olmadan yerleşim yerlerinde çalışmaya zorlanmaktadır. Bu durum, Batı Şeria’daki işsizlik sayılarını 2023’teki 129 bin düzeyinden, 2025 sonu prestijiyle 290 bine fırlatmıştır.
MAAŞLARDA ‘TEK TİP’ DÖNEMİ
Mali krizin en acı faturası, 170 bin kamu kesimi çalışanı ve on binlerce emekliye kesilmiştir. Filistin İdaresi, uzun müddettir maaşları %20 ile %50 oranında kesintili ödemek zorunda kalırken, son periyotta güvenlik işçisi de dahil olmak üzere tüm çalışanlar için aylık 2 bin şekel (689 dolar) meblağında tek tip bir acil ödeme uygulamasına geçmiştir. Haaretz’in haberine nazaran, bu durum, eğitim ve sıhhat sistemlerinin yalnızca kısmen işlemesine, hizmet standartlarının ise süratle düşmesine neden olmaktadır. İsrail’in işgalci siyasetleri sonrasında inşaat, ticaret, ulaşım ve sanayi üzere kilit dalların daraldı ve tüm kalkınma projeleri büsbütün durduruldu.
KAMU ÇALIŞANLARI VE EMEKLİLERİN MAAŞLARI ÖDENEMEYECEK
Filistin İdaresi’nin Mart ayı sonunda onaylanan 2026 acil durum bütçesi, yaklaşan felaketin boyutlarını sayılarla ortaya koymaktadır. 17 milyar şekeli (5,8 milyar dolar) aşan masraflara karşılık, iç vergi gelirlerinin yalnızca 5,16 milyar şekel (1,7 milyar dolar) düzeyinde kalacağı öngörülmektedir. İsrail’in gümrük ve vergi ödemelerini durdurmaya devam etmesi halinde, bütçe açığının 11,9 milyar şekele (4 milyar dolar) ulaşması beklenmektedir. Ayrıyeten, Ekim 2023’te alınan kararla, Gazze için ayrılan aylık 275 milyon şekellik (94 milyon dolar) bütçenin İsrail tarafından kesilmesi, 2007’den beri işi bırakmış olan kamu çalışanlarının maaş ve emeklilik ödemelerini de imkansız hale getirmiştir.
TOPLAM BORÇ YÜKÜ 15 MİLYAR DOLARDAN FAZLA
Ekonomist Moayed Afaneh, Filistin İdaresi’nin bu sürdürülemez tablo karşısında “krizleri aktarma” stratejisini benimsediğini tabir etmektedir. Bu usul, borçların tekrar yapılandırılmasını ve acil yükümlülükler için daima borçlanmayı içermektedir. Lakin gelinen noktada toplam borç yükü 15,4 milyar dolara ulaşmıştır. Bu borcun 2,7 milyar dolardan fazlası direkt kamu çalışanlarına olan maaş borçlarından oluşurken; bankalar, emeklilik fonları ve tedarikçiler de bu devasa borç sarmalının içinde hayatta kalmaya çalışmaktadır.
