Fidan, Avusturya’ya resmi ziyareti kapsamında, Viyana Diplomasi Akademisi’nde dün düzenlenen konferansta hitapta bulundu.
Bakan Fidan, Türkiye’nin AB’ye katılmasına ait duruşunun değişmediğinin altını çizerek, “Avrupa’da olanların bir modülü olmalıyız ki daima birlikte refah ve istikrar sağlayabilelim.” ifadesini kullandı.
Türkiye-AB bağlantılarının en sıkıntılı boyutunun Avrupa’daki kimlik siyaseti olduğuna değinen Fidan, 2007’ye kadar sürecin teknik kriterler üzerinden ilerlediğini, Türkiye’nin kuralları yerine getirmesi halinde üyeliğinin desteklendiğinin açıkça tabir edildiğini aktardı.
Fidan, 2007’de Fransa’nın eski Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy’nin iktidara gelmesiyle bu yaklaşımın değiştiğine işaret etti.
Türkiye’nin 2000’li ya da 2010’lu yıllarda AB’ye üye olması halinde Brexit’in yaşanmayabileceği değerlendirmesinde bulunan Fidan, AB’nin de son devirde ortaya çıkan tehditler karşısında daha dirençli olabileceğini vurguladı.
Fidan, Türkiye’nin Avrupa’yı farklı coğrafyalara açma konusunda değerli bir rol oynayabileceğine dikkati çekti.
AB’nin “uluslarüstü” bir yapı olarak başarılı formda işlediğini lakin hiçbir zaman “üst medeniyet” kimliği oluşturmayı hedeflemediğini kaydeden Fidan, Türkiye’nin bu noktada daha kapsayıcı bir model sunma potansiyeline sahip olduğunun altını çizdi.
Fidan, Türkiye-AB bağlantılarında son devirde yine bir canlanma yaşandığına işaret ederek, buna karşın Avrupa ülkelerinden Türkiye’nin kaideleri karşılaması halinde, üyeliğine açık takviye veren güçlü bir siyasi iradenin ortaya konmadığına işaret etti.
“TÜRKİYE LEHİNE BİR KARAR VARSA, YENİDEN SEVE SEVE EVET DİYORLAR”
Birçok AB ülkesinin Türkiye konusunda besbelli bir durum almak yerine alınan kararlara nazaran hareket ettiğini aktaran Fidan, “Yaklaşık 20 AB ülkesi, AB’de neler olup bittiğini pek umursamıyor. Türkiye lehine bir karar varsa, seve seve evet diyorlar. Türkiye aleyhine bir karar varsa, yeniden seve seve evet diyorlar. Yani birçok bahiste kayıtsızlar.” şeklinde konuştu.
AB’YE ÜYELİK BİLDİRİSİ: AVRUPA ARTIK AB’DEN DAHA BÜYÜK!
Fidan, yalnızca AB üyeliği için değil, Türkiye ile AB ortasındaki ticaret hacminin artırılamama sebebinin de AB’nin karar alma düzeneği olduğunu kaydetti.
Üye ülkelerden rastgele birinin vetosunun süreci tıkayabildiğine dikkati çeken Fidan, nüfusu görece küçük bir ülkenin dahi milyonlarca insanı ilgilendiren bir kararı engelleyebildiğini, mevcut sistemin buna imkan tanıdığını lisana getirdi.
Fidan, AB’nin güvenlik mimarisine ait tartışmaları kendi içinde tartıştığını tabir ederek, “Biz onlara şunu söylüyoruz: ‘Bakın, Avrupa artık AB’den daha büyük. İngiltere var, Norveç var, Türkiye var, AB üyesi olmayan diğer ülkeler de var. Bu yüzden oturup konuşmalı ve daha geniş kapsamlı tartışmalar yapmalıyız. Lakin bu gerçekleşmiyor.” dedi.
AB üyelerinde birkaç istisnanın dışında birçoklarının NATO üyesi olduğunu hatırlatan Fidan, “Biz NATO bakanları olarak NATO kuralları çerçevesinde bir ortaya geliyoruz. Müttefikler için eksiksiz kararlar alıyoruz. Sonraki gün AB bakanları sarı konvansiyona gidip kararlar alıyor. Bu kararlar evvelki günün kararlarıyla büsbütün çelişebiliyor. Değerli değil. Kimse dikkat etmiyor, kimse sorgulamıyor. Hasebiyle bu cins yapısal meseleler aslında pek çok şeye yol açıyor.” diye konuştu.
Fidan, bölgesel sorunların tahlilinde en tesirli yaklaşımın “bölgesel sahiplenme” olduğu belirterek, Türkiye’nin Kalkınma Yolu Projesi’ne takviyesinin Irak’ın bölgeye olumlu bir gündem sunmasına yol açtığını belirtti.
İyi bir bölgesel ekonomik işbirliği için bölgedeki ulus devletlerin birbirlerinin egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve güvenliğini taahhüt etmeleri gerektiğini vurgulayan Fidan, bunun sağlanmaması halinde Orta Doğu’da savaşların sürmeye devam edeceğini kaydetti.
Fidan, ülkelerin bu temel unsurlara bağlı kalacağını taahhüt edeceği resmi ve bağlayıcı bir antlaşma etrafında bir ortaya getirilmesi gerektiğine dikkati çekerek “Aksi takdirde, kimse kimseye güvenmediği için ekonomik alanda işbirliği yapamayız.” ifadesini kullandı.
TÜRKİYE, DÜNYANIN EN BÜYÜK 3. DİPLOMATİK AĞINI İŞLETİYOR
Dünyadaki birçok cephede askeri taktik kapasitesinin daha süratli ve kusursuz hale geldiğini lisana getiren Fidan, “Ne yazık ki stratejik düşünme için tıpkı şey söylenemiyor. Güç araçlarının ağır bir biçimde kullanıldığı fakat siyasi en son gayenin belgisiz kaldığı durumları giderek daha sık görüyoruz. Bugün, uzun vadeli stratejik ufuktan mahrum müdahalelere ve tutarsız siyasi maksatlara yönlendirilmiş güç projeksiyon kabiliyetlerine şahit oluyoruz.” diye konuştu.
Fidan, Orta Doğu’da yaşananların söylediklerini doğrulayan örneklerle dolu olduğunu, bu devri direktörün yükümlülüğünün diplomatlara düştüğünü vurguladı.
Diplomatların çok istikametli olması gerektiğinden bahseden Fidan, “2002 yılında yurt dışında 163 diplomatik misyonumuz vardı. Bugün Türkiye, dünya genelinde 264 misyonuyla dünyanın üçüncü büyük diplomatik ağını işletmektedir.” tabirlerini kullandı.
TÜRKİYE’NİN DİPLOMASİDEKİ ARABULUCU ROLÜ
Fidan, Türkiye’nin milletlerarası sistemdeki arabulucu rolüne işaret ederek, bu rolü üstlenecek ülkelere gereksinim duyulduğu değerlendirmesinde bulundu.
Arabuluculuğun çatışmaların her anında etkin biçimde kullanılması gerektiğini vurgulayan Fidan, “Avrupa’da beşinci yılına giren bir savaş olağan kabul edilemez. Çatışmanın belli bir coğrafyada devam etmesi tehlikeli bir rehavete yol açmıştır. Bu rehavet ne Ukrayna’ya ne de Rusya’ya, katiyen de Avrupa’nın geri kalanına yarar sağlamaz. Diplomasinin ivmesini geri kazanması gerekiyor.” biçiminde konuştu.
Fidan, Rusya ile Ukrayna’yı İstanbul’da dört kere bir ortaya getirdiklerini hatırlatarak, adil ve kalıcı barış sağlanana kadar görüşmelere tekrar mesken sahipliği yapmaya hazır olduklarını bildirdi.
“Ukrayna yalnızca arabuluculuk için bir imtihan değil, Avrupa güvenliğinin geleceği için de bir imtihandır.” formunda konuşan Fidan, savaşın barışı teminat altına alan, gelecek saldırganlıkları engelleyen ve kıtada istikrarı geri kazandıran bir formda bitmesi gerektiği konusunda herkesin hemfikir olduğunu söyledi.
NATO TEPESİ VE AVRUPA GÜVENLİK MİMARİSİ
Fidan, Rusya-Ukrayna Savaşı için “Bu çatışmanın akabinde kurulacak güvenlik mimarisi, Avrupa’nın bir bütün olarak yarın inançta olup olmayacağını belirleyecektir.” diyerek, İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan güvenlik mimarisinin büyük baskı altında olduğuna işaret etti.
Türkiye’nin 70 yılı aşkın müddettir NATO müttefiki olduğunu hatırlatan Fidan, “Ankara’da düzenlenecek NATO Zirvesi, birliği tekrar tasdik etmek için tarihi bir fırsat olacak. Transatlantik bağları sürdürmek Türkiye için stratejik bir gereklilik. Daha kabiliyetli ve Avrupalı bir NATO, görüşmelerin merkezinde olacak.” dedi.
Fidan, Avrupa’nın Avrupa Birliği’nden (AB) daha büyük olduğunun altını çizerek, “Bu nedenle, AB’nin güvenlik ve savunma alanındaki teşebbüsleri NATO ve AB dışı müttefiklerle dikkatlice koordine edilmelidir. Çelişkili bir biçimde, AB’nin ortak güvenlik ve dış siyasetinin silah haline getirilmesine şahit oluyoruz.” diye konuştu.
ORTA DOĞU
İsrail’in yayılmacı siyasetlerine dikkati çeken Fidan, bu sorunun global güvenlik tehdidi haline geldiğinin altını çizdi.
Fidan, kasıtlı olarak kışkırtılan savaşlar, bozulan güç piyasaları ve Avrupa’ya hakikat kitlesel göç tehdidinin Orta Doğu’nun çok ötesine uzandığını söyleyerek, Orta Doğu’ya dışarıdan kimin hâkim olacağını önceleyen düşünme biçiminin yıllarca istikrarsızlığa yol açtığını ve bölgesel sahiplenmenin kıymet arz ettiğini vurguladı.
Bölgede sakin ve istikrarlı kalabilen Suriye’nin uygun bir örnek teşkil ettiği değerlendirmesinde bulunan Fidan, ülkenin yaralarını sarmaya ve halkın muhtaçlıklarını karşılamaya odaklandığını söz etti.
Fidan, “Hürmüz Boğazı’nın kapanması, uzun vakittir savunduğumuz temas projelerine tekrar aciliyet kazandırdı. Körfez’i Suriye, Irak ve Türkiye üzerinden memleketler arası pazarlara ve tıpkı formda tam bilakis bağlayan demir yolu temasları, boru sınırları ve kargo güzergahları bunlardan bazılarıdır.” sözlerine yer verdi.
“ABD ile İran ortasındaki müzakereler kritik bir noktaya ulaştı. Bunu dışarıdan bir gözlemci olarak değil, bir paydaş olarak söylüyorum. Türkiye, hem Washington hem de Tahran ile kendi paralel kanallarını korurken, devam eden arabuluculuk uğraşlarını etkin olarak destekliyor.” halinde konuşan Fidan, ateşkesin uzatılmasının cepte görülmemesi ve sabırlı davranılması gerektiğini belirtti.
Fidan, uzun müddettir devam eden sıkıntıların kolay kolay çözülemeyecek kadar kapsamlı olduğunun altını çizerek, Türkiye’nin üzerine düşeni yapmaya devam edeceğini kaydetti.
“MESLEĞİMİZ, BİLİMİN TİTİZ PROSEDÜRÜNÜ VE SANATIN İNCELİKLİ DOKUNUŞUNU GEREKTİRİR”
Fidan, “belirleyici bir dönemeçte” olunduğunu belirterek, “Uluslararası sistemin geleceği, derin ve birden fazla vakit değişken sistemik güçler tarafından yine şekilleniyor. Bizim inancımız, bu sürecin talihe bırakılmaması yahut odadaki en yüksek sesli kişinin kelamının geçmemesi gerektiğidir.” dedi.
Bu sürecin, stratejik vizyonu, diplomasinin şiddetli işlerini yapma istekliliğiyle birleştirenler tarafından şekillendirilmesi gerektiğini vurgulayan Fidan, “Bu süreç, stratejik vizyonu bir ortaya getirenler tarafından şekillendirilmelidir. İşte bu yüzden mesleğimiz değerlidir. Mesleğimiz, bilimin titiz yolunu ve sanatın incelikli dokunuşunu gerektirir. Viyana Diplomasi Akademisi üzere bedelli akademik kurumlar, gelecekteki diplomatları dünyayı olduğu üzere anlamakla kalmayıp, olması gerektiği üzere inşa etmeye yardımcı olmak üzere bu halde hazırlamaktadır.” diye konuştu.
Fidan, diplomatlar olarak en büyük gücün ahenk değil, ikna gücü ve çatışma yerine işbirliğini, bölünme yerine diyaloğu seçme bilgeliği olduğunu söyleyerek, “Türkiye’nin dış siyasetini yönlendiren ülkü budur. Orta Doğu’da, Ukrayna’da ve Avrupa-Atlantik bölgesinde ortaklarımızla birlikte yaptığımız da budur.” ifadelerini kullandı.
“(RUSYA-UKRAYNA) SAVAŞIN BAŞLANGICINDAN BERİ SAVAŞI NASIL DURDURACAĞIMIZA ODAKLANDIK”
Bakan Fidan, katılımcıların sorularını da yanıtladı.
Rusya-Ukrayna Savaşı konusunda son beş yıldır uğraş sarf edildiğini belirten Fidan, “Savaşın başlangıcından beri savaşı nasıl durduracağımıza odaklandık. Zira savaş devam ettiği sürece, her vakit daha büyük bir tırmanma riski olduğu ve dünyanın geri kalanı için tehdidin daha da berbata gidebileceği istikametinde bir kıymetlendirmemiz vardı.” biçiminde konuştu.
Fidan, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın hudutlu bir coğrafik alana hapsolmuş durumda olduğuna dikkati çekerek, şöyle devam etti:
“İlk olarak Ukrayna’da başladı ve artık de Rusya topraklarında devam ediyor. Yani iki ülkenin coğrafik hudutları içinde kalıyor ve taraflar konvansiyonel silahlar kullanarak makul amaçları imha ediyorlar. Ne yazık ki bu cins bir sınırlama, ne kadar yıkıcı olursa olsun, bir bakıma bizim müşahedelerimize nazaran savaşın sonsuza kadar sürmesini mümkün kılıyor. Lakin, devam eden her savaşta olduğu üzere, tırmanma riski hala büyük. Ya savaş, coğrafik açıdan, Avrupa’daki ülkelerden birine sıçrarsa ne olur? Ya savaş, konvansiyonel etaptan taktik nükleer evreye, oradan da tam nükleer basamağa sistemli bir halde tırmanırsa? Bu savaş devam ettiği sürece, bu tırmanma tehdidi de ortada olacaktır.”
“(RUSYA-UKRAYNA SAVAŞI) HERKES BİRBİRİNİ ÖLDÜRÜYOR, YIKIM VE MEVT DEVAM EDİYOR”
Fidan, savaşın, öbür topluluklara ve dünyaya “Bu iki ülke, sorun yalnızca kendileriyle hudutlu olduğu sürece, birbirlerini yok etmeye devam edebilirler” üzere bir “güvence” verdiğini belirterek, “Avrupalılar ve Amerikalılar Ukraynalılara para ve silah veriyorlar; Ruslar ise kendi paralarını kullanarak insanları askere alıp Ukrayna sahnesine getiriyorlar. Herkes birbirini öldürüyor, yıkım ve vefat devam ediyor.” dedi.
Savaşın bir noktada durması gerektiğini lisana getiren Fidan, bunun insani bir bakış açısıyla kıymetlendirilmesi gerektiğine işaret etti.
Fidan, ABD ve İsrail’in İran’a hücumlarıyla başlayan savaşın memleketler arası topluluğun geri kalanına bir karşılaştırma fırsatı sunduğunu vurgulayarak, şunları söyledi:
“Hürmüz Boğazı’ndaki çatışma ve bu kapatmanın memleketler arası piyasalar, güç, güvenlik ve başka her alan üzerindeki tesirleri nedeniyle neredeyse beş hafta içinde, milletlerarası sistem üzerinde olumsuz bir tesir oluştu. Beş hafta içindeki bu olumsuz tesir, beş yıl içindeki Rusya-Ukrayna Savaşı’nın olumsuz tesirinden çok daha büyük ve daha tesirli oldu. Bu da, savaşı durdurmaya çalışan bizler için daha da tehlikeli. Zira karşılaştırıldığında, savaşın kendisi dikkati çekmek için daha az kıymetli hale geliyor.”
Avrupa başkanlarının de Rusya-Ukrayna Savaşı’nı nasıl sonlandırabileceklerine dair daha çok efor göstermesi gerektiğini belirten Fidan, savaşın bir “alışkanlık” haline geldiği ve o formda devam ettiği değerlendirmesinde bulundu.
“DERHAL SAVAŞI DURDURMAK İÇİN ÇALIŞMALIYIZ”
Fidan, Avrupa ülkelerinin de artan enflasyon, Orta Doğu’daki kriz, güç güvenliği ve seçimler üzere çeşitli kaygı kaynakları olduğuna işaret ederek, “Derhal bu uykudan uyanmalı ve savaşı durdurmak üzerine çalışmaya başlamalıyız.” diye konuştu.
Türkiye’nin memleketler arası alandaki durumuna ve faaliyetlerine dair Fidan, Rusya-Ukrayna Savaşı, ABD/İsrail-İran savaşı ve İsrail’in Gazze’deki soykırımı bahislerinde Türkiye’nin ateşkesin sağlanması, tarafların müzakere masasına oturması ve sıkıntılarını kendilerinin çözmeleri istikametinde daima tıpkı durumda olduğunu aktardı.
Fidan, bu çatışmaların coğrafik olarak Türkiye’nin etrafında yer aldığını ve bunların sürdürülmemesi gerektiğini belirterek, Türkiye’nin bölgedeki herkesle istikrarlı ve uygun münasebetler kurmaya çalıştığını kaydetti.
Arabuluculuk ve diyalogla bölgedeki savaşları ve krizleri sonlandırmaya çalıştıklarını aktaran Fidan, başka bir değerli mevzunun da liderlik olduğunu ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın deneyiminin, alakalarının ve dostluklarının ehemmiyet arz ettiğini söyledi.
Fidan, Türkiye’nin deneyimleri ile dersler çıkardığını ve karşılaştırmalarla tahlil sunabilme kapasitesinin bulunduğunu söz etti.
TÜRKİYE-ASEAN İLİŞKİLERİ
Türkiye’nin Doğu Asya ülkeleri ile sonu olmadığını lakin ilgileri geliştirmek istediğini belirten Fidan, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği’ne (ASEAN) diyalog ortağı olmak için müracaatta bulunduklarını hatırlattı.
Fidan, ASEAN ülkeleri ile ikili ilgilerin uygun olduğuna işaret ederek, bu uygun bağlantıları sürdürmek ve stratejik hedeflere ulaşmak için diplomasinin müsaade verdiği ölçüde mutabakatlar, işbirliği sistemleri ve stratejik iştirakler üzere yapıların oluşturulması gerektiğini anlattı.
