Bu sayede yıllık 250 milyon dolar medyaya kaynak yaratılması hedefleniyor. Türkiye’de misal kanunla medya şirketlerine 100 milyon doların üzerinde kaynak sağlanabilir
İsmail Şahin – Reklam gelirlerini artırmak için algoritma oyunlarıyla ve şiddet temalı içeriklerle kullanıcıları ekrana kilitleyen teknoji devlerine karşı birinci ilk büyük mali atak Avustralya’dan geldi. Avustralya hükümeti, Meta, Google ve TikTok’a “haber içeriklerinin bedelini ödeyin” resti çekti. Başbakan Anthony Albanese tarafından açıklanan yeni tasarıya nazaran bu şirketler lokal medya kuruluşlarıyla istekli ödeme mutabakatı yapmazsa, Avustralya gelirlerinin yüzde 2.25’i oranında mecburî vergi ödeyecek. Maksat, haber içerikleriyle trafik ve reklam geliri sağlayan platformların gazeteciliğe finansal katkı sunması.
Başbakan Anthony Albanese, büyük dijital platformların haber içeriklerinden önemli gelir elde ettiğini fakat lokal medya kuruluşlarına kâfi katkıyı sağlamadığını belirterek, “Büyük dijital platformlar haber medya pazarlık maddesindeki yükümlülüklerinden kaçamaz” dedi.
250 milyon $ gelir
Albanese, gazeteciliğin ekonomik bir pahası olması gerektiğini vurgulayarak, “Büyük çok uluslu şirketler haber içeriklerini fiyatsız kullanıp bundan kâr elde etmemeli” sözlerini kullandı. Yeni tasarıyla hedef, toplumsal medya platformlarının haber içeriklerini kullanarak trafik ve reklam geliri elde etmesine karşılık mahallî yayıncılara maddi takviye sağlaması. Hükümet, şirketlerin evvel yayıncılarla masaya oturup içerik muahedeleri yapmasını istiyor. Fakat bu gerçekleşmezse mecburî vergi devreye girecek. Avustralya’da uygulamaya konan ve dünyada birinci olma özelliği taşıyan sistem ülkedeki ulusal ve mahallî medya kurumlarına yıllık yaklaşık 250 milyon dolarlık bir kaynak yaratabilir.
Türkiye’de ise tablo biraz daha karışık. 2025’te dijital medya yatırımları 200 milyar TL’ye yaklaşırken bunun yarısından fazlası toplumsal medya platformlarına aktı. Türkiye’de haber içeriği eser sayılmadığı için telif hakkı ödenmiyor. Bu yüzden yazılı ve görsel medyada reklam kayıpları son 20 yıl içinde yüzde 80’den fazla azalmış durumda. 27 milyon nüfüslü Avustralya ile karşılaştırıldığında Türkiye’de 62.3 milyon Instagram, 57.9 milyon YouTube ve 44.9 milyon TikTok kullanıcısı bulunuyor. Bu sayılar Avustralya’nın toplam nüfusunu ikiye katlıyor. Türkiye’daki kullanıcıların cep telefonlarındaki ekran müddeti 4 saat 4 dakika ile Avrupa’da birinci sırada. Benzeri bir yasanın Türkiye’ye uyarlanması halinde tıpkı teknoloji şirketleri medya şirketlerine 100 milyon doların üzerinde bir ödeme yapmak durumunda kalacaklar.
Devlerden tepki
Avustralya’da iki yıl evvel de benzeri bir yasa gündeme gelmiş, teknoloji şirketleri haber içeriklerini platformlarından kaldırarak ödeme yükümlülüğünden kaçabilmişti. Facebook’un çatı şirketi Meta, Avustralya’daki kullanıcılar için “haber” sekmesini kaldırmıştı. Meta, yeni düzenlemeyi “dijital hizmet vergisi” olarak nitelendirerek reaksiyon gösterdi. Şirket sözcüsü, haber kuruluşlarının içeriklerini platformlara istekli olarak yüklediğini ve bundan esasen yarar sağladığını savundu. Google ise Avustralya’da 90’dan fazla lokal haber kuruluşuyla ticari mutabakatı bulunduğunu ve yeni verginin gereksiz olduğunu savundu.
Sosyal medyaya yaş düzenlemesi
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, AA Editör Masası’na toplumsal medya düzenlemesine ait yaptığı değerlendirmede, “Çocuklarımızı büyük şirketlerin, dijital ve teknoloji şirketlerinin, algoritmaların insafına bırakmayacağız. Bir yönetmelik çıkacak, 6 ay içerisinde bu düzenlemeye geçtiğimizde Türkiye’de toplumsal medya düzenlememiz fiilen hayata geçmiş olacak” dedi. Göktaş, yaş doğrulama sistemini hayata geçireceklerini tabir etti. Göktaş, ayrıyeten “Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta karşılaştığımız olaylarla ilgili İçişleri Bakanımız ile uzun vakittir çalıştığımız bir toplumsal risk haritamız var. Hedefimiz, her haneye içerik bazlı uygun önlemlerle bilhassa risk altında olan çocuklarımızı korumak. Hem fiziki tedbir hem de hadise bazlı, yapay zeka dayanaklı bir tedbir modelini hayata geçiriyoruz” dedi.
