Yasal çerçeveye nazaran, eşini kaybeden sigortalı yakınlarına bağlanan dul aylığı, hak sahibinin hayatındaki uygar durum değişikliklerine nazaran yine düzenlenmektedir. Bu kapsamda uygulanan kurallar şunlardır:
Yeniden Evlenme ve Maaş Kesintisi: Dul eşin resmi nikâhla tekrar evlenmesi durumunda mevcut maaş hakkı sona ermektedir.
Hakların Yine Kazanılması: Şayet yapılan yeni evlilik boşanma yahut vefat ile neticelenirse, hak sahibi SGK’ya müracaat ederek eski eşinden kalan aylığın tekrar bağlanmasını talep edebilmektedir.
Tercih Hakkı: İkinci eşin de vefat etmesi durumunda, her iki eşten de maaş hakkı doğan kişi, yasal olarak daha yüksek olan fiyatı tercih ederek tek bir aylık alma hakkına sahiptir.
Denetim ve Kurallı Boşanma: Kâğıt üzerinde boşanıp tıpkı hanede yaşamaya devam ettiği tespit edilen bireylerin aylıkları kesilmekte ve o güne kadar yapılan ödemeler yasal faiziyle geri tahsil edilmektedir.
ERKEK ÇOCUKLARDA EĞİTİM VE YAŞ SINIRI
Türkiye Gazetesi müellifi SGK Uzmanı İsa Karakaş’ın köşe yazısına nazaran, Erkek çocuklar için yetim aylığı tahsisi, kişinin rüştüne erişmesi, eğitim hayatı ve çalışma durumuyla direkt bağlıdır. Yasaya nazaran ödemeler şu kaidelere bağlıdır:
Yaş Limitleri: Eğitim görmeyen erkek çocuklarda aylık 18 yaşında kesilir. Hak sahibi lise eğitimine devam ediyorsa 20, yükseköğrenime (üniversite) devam ediyorsa 25 yaşına kadar ödeme alabilmektedir.
Çalışma Manisi: Bir işte sigortalı olarak çalışmaya başlayan yahut kendi emekli aylığını kazanan erkek çocukların yetim aylığı hakları sona ermektedir.
Medeni Durum: Erkek çocukların evlenmesi, yaş ve eğitim kurallarını taşıdıkları sürece aylık almalarına mani teşkil etmemektedir.
KIZ ÇOCUKLARI İÇİN TANINAN İSTİSNALAR
Kız çocuklarının yetim aylığı alma kaideleri, yürürlükteki mevzuata nazaran erkek çocuklara oranla daha farklı kriterlere dayanmaktadır. Kız evlatlarda yaş hududu aranmazken şu iki temel mahzur bulunmaktadır:
İş ve İzdivaç Kriteri: Kız çocukları sigortalı bir işe girmedikleri ve evlenmedikleri sürece (yaşlarına bakılmaksızın) aylık alabilmektedir.
Boşanma Sonrası Takviye: Evlilik nedeniyle aylığı kesilen bir kız çocuğu, boşanması yahut dul kalması halinde ebeveyninden kalan aylığa tekrar hak kazanmaktadır.
Çeyiz Yardımı Müddeti: Evlenme ikramiyesi alan şahısların, bu ödemeyi aldıktan sonraki iki yıl içinde boşanmaları durumunda, maaşın tekrar bağlanması için iki yıllık mühletin dolması beklenmektedir.
MALUL EVLATLARIN ÖZEL DURUMU
Çalışma gücünü en az %60 oranında kaybettiği sağlık kurulu raporuyla tescil edilen “malul” çocuklar için devletin sağladığı müdafaa kalkanı daha geniştir.
Muayene Zaruriliği: Malul evlatların denetim muayenelerini aksatmaması gerekmektedir. Muayene müddetinin geçirilmesi maaşın durdurulmasına yol açmaktadır.
İyileşme ve Evlilik: Sıhhat şurasının “çalışabilir” kararı vermesi durumunda aylık kesilirken, bu kümedeki bireylerin evlenmesi aylık almalarına mani sayılmamaktadır.
Uzman İsa Karakaş, tüm bu hakların devamlılığının yasal kurallara riayet edilmesine bağlı olduğunu ve durum değişikliklerinin kuruma vaktinde bildirilmesinin değerini vurgulamaktadır.
