Türkiye’de prostat ve göğüs kanseri başta olmak üzere kritik hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçlardan biri birkaç aydır eczanelerde bulunamıyor.
Bu ilaç, prostat ve göğüs kanserinin yanı sıra endometriozis üzere bayan hastalıklarında ve yardımcı üreme tedavilerinde kullanılıyor.
Uzmanlar, ilacın bu manada muadilinin olmadığını ve hastalar tarafından tertipli kullanılması gerektiğini söylüyor.
Eczacılar ve sıhhat meslek örgütleri, ilacın artık ecza depolarında ve eczanelerde bulunmadığını belirtiyor.
Sağlık Bakanlığı’nın 24 Nisan’da yayımlanan Ruhsatlı Beşerî Tıbbi Eserler Listesi’nde Zoladex isimli ilacın ruhsatının 7 Kasım 2025’te askıya alındığı görülüyor.
BBC Türkçe’nin ulaştığı sıhhat kesiminden üst seviye bir kaynak, AstraZeneca şirketinin ”ticari gerekçelerle” ilacın satışını durdurma kararı aldığını sav etti.
AstraZeneca ise BBC Türkçe’ye gönderdiği yazılı açıklamada, ilacın satışının durdurulduğu tezini reddetmedi.
Ancak şirket ilaç portföyünün tertipli olarak gözden geçirildiğini kaydetti.
Sağlık Bakanlığı’na bağlı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ise sorularımıza cevap vermedi.
TİTCK, Türkiye’de ilaçlar ve tıbbi aygıtların inançlı, tesirli ve standartlara uygun halde piyasaya sunulmasını ve denetlenmesini sağlıyor.
‘HASTALARIN BU İLACA GEREKSİNİMİ VAR’
Türk Eczacıları Birliği (TEB) Lideri Mehmet İrfan Demirci, “Hastalar tek tek eczaneleri gezerek Zoladex arıyor. Son birkaç aydır ilacı depolarda bulamıyoruz” diyor.
Demirci, halk sıhhati açısından bu sorunun bir an önce çözülmesi gerektiğini söylüyor:
“Bazı ilaç firmaları Türkiye’deki ilaç fiyatlandırma sistemine itiraz ediyor ve kendilerini için kârlı bulmuyor.
“Ancak ilaç konusuna yalnızca ticari boyutuyla bakılamaz. Bu bir halk sıhhati meselesidir ve tedavinin sürekliliği sağlanmalıdır.
“Kanser ve üreme tedavisinde kullanılan bu kadar değerli bir ilacın bu formda piyasadan çekilmesini gerçek bulmuyoruz. Hastaların bu ilaca gereksinimi var.”
BBC Türkçe AstraZeneca’ya; son beş yılda Türkiye’de kaç kutu Zoladex satıldığını, satış durdurma kararı alındıysa; bu kararın münasebetini, halk sıhhatine mümkün tesirlerini ve bu kararda ticari dertlerin tesirli olduğu savlarını sordu.
Şirket, BBC Türkçe’nin sorularına şu karşılığı verdi:
”Portföyümüzün olağan hayat döngüsü idaresi kapsamında, kaynakları optimize etmek ve yenilikçi ilaçlara odaklanmak maksadıyla talebi, tedarik dinamiklerini ve tedavi standartlarını tertipli olarak gözden geçiriyoruz.
”Hastaları önceliklendirmeye ve sürdürülebilir erişimi muhafazaya kararlıyız. Ayrıyeten, tedavilerin devamlılığını ve geçiş sürecinin sıkıntısız bir halde gerçekleşmesini desteklemek hedefiyle ilgili lokal yetkililerle daima temas içerisindeyiz.”
KAÇ HASTANIN ZOLADEX KULLANDIĞI KESTİRİM EDİLİYOR?
Zoladex’in 3.9 mg’lık ve 10.8 mg’lık olmak üzere iki farklı formu bulunuyor.
İlki aylık olarak, başkası ise üç aylık olarak kullanılıyor.
Türk Eczacıları Birliği (TEB) bilgilerine nazaran, 2025 yılında her iki formda toplamda yaklaşık 150 bin kutu Zoladex satıldı.
2022 yılında ise bu sayının yaklaşık 200 bin olduğu belirtiliyor.
TEB bilgilerine nazaran, Türkiye’de ortalama 30 bin hastanın Zoladex kullandığı kestirim ediliyor.
Ancak bu sayı yalnızca satılan kutu ölçüsü üzerinden yapılan iddialara dayanıyor.
HASTALARA TESİRİ NE OLUR?
Türkiye’de hastalar, ruhsatlı ilaçlar listesinde bulunmayan ilaçları Türk Eczacıları Birliği üzerinden ferdi müracaat yaparak ithal edebiliyor.
Ancak Demirci’ye nazaran bu uzun ve masraflı bir süreç manasına geliyor.
Hastaların tabibinden rapor alması ve ithalat talebinin Sağlık Bakanlığı tarafından onaylanması gerekiyor.
Ardından ilacın ithal edileceği ülkedeki fiyatı ve aktüel kur üzerinden bir fiyat hesaplanıyor.
İthalat masraflarını da karşılamak zorunda kalan hastalar, yüksek fiyatlarla karşı karşıya geliyor.
Demirci, Zoladex ilacı kullanan binlerce hasta için tek tek ithalat gerçekleştirmenin gerçekçi ve pratik olmadığını belirtiyor.
Hastaların ilaca direkt eczaneler üzerinden ulaşması gerektiğini söyleyen Demirce, “Bazen o denli durumlar oluyor ki, hastaların günlerce ve haftalarca ithal ilacı beklemesi gerekiyor” diyor.
‘DİYABET VE KALP RAHATSIZLIKLARINDA KULLANILAN İLAÇLAR DA GÜÇ BULUNUYOR’
Uzmanlar, AstraZeneca’nın sattığı Byetta ve Plendil ilaçlarında da çeşitli zorluklar yaşandığını söylüyor.
Türkiye Eczacılar Birliği Büyük Kongre Delegesi Erdal Kart, diyabet hastalığının tedavisinde kullanılan Byetta ilacının 10 mg’lık kutusuna ulaşılmadığını sav ediyor.
BBC Türkçe’nin ulaştığı sıhhat dalından üst seviye kaynak da yakın vakitte Byetta’nın hiçbir formunun eczanelerde bulunamayacağını ve kalp rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılan Plendil ilacının da üretiminin durdurulduğunu öne sürüyor.
Eczacı Erdal Kart, ilacının muadili olduğunu lakin Toplumsal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) geri ödeme listesinde olmadığı için hastaların para ödeyerek satın alması gerekeceğini söylüyor.
BBC Türkçe, AstraZeneca’ya Byetta ve Plendil ilaçlarının piyasadaki aktüel durumunu sordu lakin cevap alamadı.
‘TİCARİ KORKULAR TESİRLİ OLDU’ İDDİASI
Türkiye’deki ilaç fiyatları, aktüel döviz kurunun çok daha altında bir tarifeyle Sağlık Bakanlığı tarafından belirleniyor.
Her sene ilaç şirketleri ve Sağlık Bakanlığı arasında, güncel kurun altında kalan ilaç fiyatları sebebiyle çeşitli tartışmalar yaşanıyor.
BBC Türkçe’nin ulaştığı sıhhat kesiminden üst seviye kaynak, AstraZeneca’nın kararında ticari tasaların tesirli olduğunu argüman ediyor:
”Uluslararası ilaç şirketleri her ülkede farklı fiyatlandırma modelleriyle karşılaşıyor. Çin ilaç fiyatını belirlerken, Türkiye’deki fiyatları da referans alıyor.
”AstraZeneca, bu durumu engellemek için Türkiye’deki Zoladex satışlarını durdurdu. Böylelikle Çin’deki satışlardan daha fazla kâr edilmesi hedeflendi.
”Bu karar epey ani bir biçimde, Türk makamlar vaktinde bilgilendirilmeden ve alternatif bir tahlil geliştirecek fırsat kalmadan alındı.”
AstraZeneca, ticari telaş savları ve Çin’deki satışlarla ilgili sorumuza karşılık vermedi.
‘GLOBAL ŞİRKETLER TÜRKİYE’DEN ÇEKİLİYOR’
Türkiye’de bu yıl ilaç fiyat kararnamesi Aralık 2025, Mart-Nisan 2026’da olmak üzere üç sefer güncellendi.
İlaçların fiyatlarını belirlemede referans alınan Euro kuru 29,11 TL olarak belirlendi.
TEB Başkanı Mehmet İrfan Demirci, ilaç fiyatlarına toplamda yüzde 35 civarında artırım yapıldığını söylüyor.
Demirci’ye nazaran çok uluslu firmalar bu artışı kâfi bulmuyor ve sürdürülebilir fiyat yapısı talep ediyor, Sağlık Bakanlığı ise maliyetleri kontrol etmek istiyor:
”Hastanın ilaca erişimi hepsinden değerlidir. Bu noktada her iki tarafın da tahlil konusunda sorumluluklarını yerine getirmesini bekliyoruz.”
Eczacı Erdal Kart’a göre ise Türkiye’deki fiyatlandırmayı sürdürebilir bulmayan memleketler arası ilaç firmaları, Türkiye’den çekilme eğiliminde.
İlaç fiyatlarını belirlemek için yeni bir model geliştirilmesi gerektiğini belirten Kart, döviz kuruna dayalı güncelleme modelinin artık sürdürülebilir olmadığını söylüyor:
”İlaç fiyatlarının senede 1-2 sefer yenilenmesi yerine bunun yıl uzunluğuna yayılması gerekiyor. Zira artırım periyotlarında piyasada ilaç olmuyor.
”Zamdan evvel firma depoya ilaç vermiyor, depo eczaneye vermiyor ve yeniden halk ilaca erişimde mağdur oluyor.
”Örneğin bu sene 15 Mart ve 1 Nisan olmak üzere iki artırım devri ortasında çok önemli zorluk yaşadık, depolar eczanelere ilaç vermedi.”
Demirci ise kalıcı bir tahlil için Türkiye’nin kendi ulusal ilaç endüstrisini geliştirerek dışa bağımlılığını azaltması gerektiğini söylüyor.
‘KANSER TEDAVİSİNDE SÜREKLİLİK ESASTIR’
Türk Tabipleri Birliği Halk Sağlığı Kolu Başkanı Nasır Nesanır, kanser tedavilerinde sürekliliğin temel olduğunu vurguluyor.
Zoladex’in göğüs ve prostat kanserinde hormon hassas tümörlerin denetim altına alınmasında kullanıldığını ve tedavide kritik kıymete sahip olduğunu söylüyor:
”Bu tıp ilaçların piyasada bulunamaması, direkt tedavi sürekliliğinin bozulması manasına gelir.
”Tedavinin kesintiye uğraması, hastalığın tekrar ilerlemesi, tümörün daha agresif seyretmesi ve tedavi muvaffakiyetinin düşmesi üzere önemli sonuçlar doğurabilir.
”Bu durum, tabiplerin bilimsel olarak hakikat tedaviyi uygulama imkanını da hudutlar ve sıhhat sisteminde önemli bir kırılganlık yaratır.”
Sağlık hizmetlerinin kamusal bir nitelik taşıdığını belirten Nesanır, bilhassa alternatifi olmayan tedaviler kelam konusu olduğunda, ilaçlara erişimin sırf ticari kararlarla belirlenemeyeceğini belirtiyor.
Nesanır, ilaç firmalarının, hayati kıymete sahip eserleri piyasadan çekmeden 6–12 ay evvel kamu otoritelerini bilgilendirmesi gerektiğini kaydediyor:
”Muadili olmayan ilaçların piyasadan çekilmesi, sırf ticari bir karar olarak bedellendirilemez; bu durum direkt halk sıhhatini ve hayat hakkını ilgilendiren bir sıkıntıya dönüşür.
”İlaçlara erişim, sadece bir piyasa sıkıntısı değil, temel bir sıhhat hakkıdır. Bu çeşit krizler, sıhhat sistemlerinin dayanıklılığını ve devletlerin kamusal sorumluluklarını tekrar düşünmeyi zarurî kılmaktadır.”
Nesanır ayrıyeten, muadili olmayan ilaçlar için özel fiyatlandırma siyasetleri, vergi düzenlemeleri yahut geri ödeme sistemleriyle ilacın piyasada kalmasının teşvik edilebileceğini söylüyor.
