Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, ağır şiddet sahneleri barındıran ve çocuk ile gençleri şiddet ve suça özendiren imaller nedeniyle birtakım dizilere ve televizyon kanallarına ceza verdi. Üst Konsey toplantısında Yeraltı ve Eşref Hayal dizileri ile üç dijital platformdaki üretimlere şiddeti özendirmekten yaptırım uygulanırken, bunların yanı sıra Halk TV ve Sözcü TV’ye tenkit sonlarının ötesinde yayın yapılmasından ötürü müeyyide uygulandığı belirtildi.
ŞİDDETİ ÖZENDİRİCİ YAHUT KANIKSATICI OLAMAZ
RTÜK, NOW TV’de yayınlanan Yeraltı isimli dizinin 4 Mart, 11 Mart, 18 Mart, 25 Mart, 1 Nisan ve 8 Nisan tarihli kısımlarındaki şiddet içerikli sahnelere ait yayın ihlallerini görüştü. Dizide tahlil yolu olarak isimli makamların kullanılmadığı, şiddetin ise tesirli ve kesin sonuç alınan bir metot olarak sunulduğunu belirleyen Üst Konsey, estetize edilerek sunulan kelam konusu şiddet sahnelerinin şiddete karşı gerçeklik algısını bozduğu, şiddetin bireyler üzerindeki ağır ruhsal tesirleri ve türel sonuçları ortaya koymadığı ve şiddeti gerçekleştiren karakterleri özendirici birer rol model haline getirdiğini tespit etti. Bu tıp içeriklerin hata ve şiddeti özendirdiği, şiddet ile güç, zenginlik, prestij ve saygınlık ortasında direkt bir bağ kurulduğunu vurgulayan Üst Heyet, NOW TV’ye 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un 8’inci unsurunun birinci fıkrasının (ş) bendinde yer alan “Şiddeti özendirici yahut kanıksatıcı olamaz” kararını ihlal etmekten idari para cezası uyguladığını açıkladı.
ŞİDDETİ OLAĞANLAŞTIRDIĞI
KANAL D’de yayınlanan Eşref Düş isimli dizinin 38, 39 ve 40. kısımlarındaki şiddet sahneleri de Üst Kurul’da ele alındı. RTÜK İzleyici Bildirimleri Sistemi’ne 1-17 Nisan tarihleri ortasında kelam konusu diziye ait iletilen 623 şikayeti de pahalandıran Üst Konsey, medyadaki şiddetin gerçek hayattaki şiddetten daha sık tekrar ettiği ve yapılan araştırmalara nazaran televizyonda gösterilen şiddet içerikli sahnelerin fazlalığının toplumda artan şiddetle temaslı olduğuna dikkati çekti. Dizideki şiddet sahnelerinin şiddeti olağanlaştırdığı, metot öğretici nitelikte olduğu, özendirici ve model oluşturucu biçimde sunulduğu ve şiddetin gerçek dünyada yer bulmasına yol açabilecek tesirlere sebep olabileceğini vurgulayan Üst Şura, KANAL D’ye 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un 8. unsurunun birinci fıkrasının (ş) bendinde yer alan “Şiddeti özendirici yahut kanıksatıcı olamaz” kararını ihlal etmekten idari para cezası uyguladığını duyurdu.
UZUN VADEDE ŞİDDETİN KANIKSANMASINA NEDEN OLABİLECEĞİ
HBO Max isimli isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcı kuruluş tarafından yayımlanan Altın Çocuk isimli dizi de içerdiği ağır şiddet sahneleri nedeniyle Üst Kurul’un gündeminde yer aldı. Ekranda gösterilen şiddetin gündelik hayatta meselelerin tahlilinde şiddete başvurmak tarafında eğilimlere neden olabildiği ve uzun vadede şiddetin kanıksanmasına neden olabileceği tabir edilen Üst Kurul’da HBO Max isimli medya hizmet sağlayıcı kuruluşa 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un 8’inci unsurunun birinci fıkrasının (ş) bendinde yer alan “Şiddeti özendirici yahut kanıksatıcı olamaz” kararını ihlal etmekten idari para cezası ve katalogdan çıkarma cezası verildiği söz edildi.
YIKICI ROL MODEL ETKİSİ
RTÜK, Prime Görüntü isimli isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcı kuruluş tarafından yayınlanan Gangs Of Lagos isimli sinemadaki çok şiddet sahnelerine ait yayın ihlallerine de kayıtsız kalmadı. Sinemanın şiddeti sorun çözmenin yegane aracı olarak yasallaştırdığı, ağır ve ayrıntılı şiddet içeriklerinin şiddetin kanıksatılmasına hizmet ettiği ve çocuk izleyiciler üzerinde yıkıcı rol model tesiri oluşturabileceğinin altını çizen Üst Şura, Prime Görüntü isimli isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcı kuruluşa 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un 8’inci unsurunun birinci fıkrasının (ş) bendinde yer alan “Şiddeti özendirici yahut kanıksatıcı olamaz” kararına terslikten idari para cezası ve katalogdan çıkarma cezası verildiğini duyurdu.
SORUMLU YAYINCILIK ANLAYIŞIYLA BAĞDAŞMIYOR
Netflix isimli isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcı kuruluş tarafından yayınlanan Trigger isimli dizideki ağır şiddet içerikleri de Üst Kurul’da görüşüldü. Dizide şiddet sahnelerinin ağır formda yer aldığı, kabahat ve cürüm ögelerinin ayrıntılandırıldığı, şiddetin estetize edildiği vurgulanırken, dizinin 6. kısmında işlenen okul saldırısının da sorumlu yayıncılık anlayışıyla bağdaşmadığı, ilgili sahnelerin kronik güvensizlik ve dert durumunu besleyebileceği, bilhassa genç izleyicilerde taklit etme davranışı oluşturabileceği aktarıldı. Bu münasebetlerle Netflix isimli isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcı kuruluşa 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un 8’inci hususunun birinci fıkrasının (ş) bendinde yer alan “Şiddeti özendirici yahut kanıksatıcı olamaz” kararına terslikten idari para cezası ve katalogdan çıkarma cezası uygulandığı tabir edildi.
ELEŞTİRİ SONLARINI AŞABİLECEK DERECEDE KİŞİSELLEŞTİRİLMİŞ
RTÜK’te Halk TV’de 15 Nisan tarihinde yayınlanan Sansürsüz isimli programda CHP İstanbul Milletvekili Cemal Enginyurt’un Kahramanmaraş’ta gerçekleşen okul hücumuyla ilgili Ulusal Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’i hedef alan sözleri de görüşüldü. “Sense yalnızca öldürmeyi öğretmişsin, sense yalnızca kin ve nefret akıtıyorsun ya. Hala kin ve nefret akıtan bir Milli Eğitim Bakanı var” şeklindeki ifadelerin direkt kabahat isnadı içeren, tenkit hudutlarını aşabilecek derecede şahsileştirilmiş ve kişilik haklarını zedeleyen yayının ihlal niteliği taşıdığını belirten RTÜK, Halk TV’ye 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un 8. unsurunun birinci fıkrasının (ç) bendinde yer alan “…kişi ya da kuruluşları tenkit sonları ötesinde küçük düşürücü, aşağılayıcı yahut iftira niteliğinde sözler içeremez” kararını ihlal etmekten idari para cezası uyguladığını açıkladı.
KÜÇÜK DÜŞÜRÜCÜ VE İFTİRA NİTELİĞİNDE
Üst Heyet, Sözcü TV’de 10 Nisan tarihinde yayınlanan Nokta Atışı isimli programda Türkiye İşçi Partisi Milletvekili Sera Kadıgil’in TBMM ve çeşitli devlet kurumlarına yönelik kullandığı sözleri de yayın ihlali olarak kıymetlendirdi. Kadıgil’in TBMM üyelerine yönelik “Meclisi itibarsızlaştırmasının bu kadar bu türlü boş işler müdürü gibi oradaki piyonları aracılığıyla iş gördürmesinin sebebinin de açıkçası bu olduğunu düşünüyorum” sözleri ile uyuşturucu operasyonlarına ait kullandığı “E işi mi yok bu devletin? Hani bir de ne hikmetse yalnızca kullananları alıyor. Bir tane de torbacı al ya. Haydi bir tane da baron al. Bir tane de uyuşturucu baronu al, kilo ile getirenlere yok. Onların ardı sağlam çünkü” formundaki açıklamalarının tenkit hudutlarını aşan küçük düşürücü ve iftira niteliğinde olduğu belirtildi. Üst Şura, Sözcü TV’ye 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un 8’inci unsurunun birinci fıkrasının (ç) bendinde yer alan “İnsan onuruna ve özel hayatın saklılığına saygılı olma prensibine muhalif olamaz. Kişi ya da kuruluşları tenkit hudutları ötesinde küçük düşürücü, aşağılayıcı yahut iftira niteliğinde tabirler içeremez” kararını ihlal etmekten idari para cezası verdi.
RTÜK, toplantıda Adalet Bakanlığı ile koordineli olarak mahkemelerce verilen yayın yasağı kararlarının uygulanmasına yönelik yayıncı kuruluşlara rehber niteliğinde unsur kararlarının belirlenmesine de karar verdiğini duyurdu.
