İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik yıllardır sürdürdüğü ve taş üstünde taş bırakmadığı akınlar, yalnızca bugünü değil, bölgenin binlerce yıllık geçmişini de gaye alıyor. Mescitler, kiliseler, kütüphaneler ve tarihi yapılar birer birer enkaza dönerken, Filistinli mimarlar ve teknoloji uzmanları bu kültürel mirası kurtarmak için dijital bir direniş başlattı. “Gazze’nin Anka Kuşu XR” projesi, İsrail’in fizikî olarak yeryüzünden silmeye çalıştığı Gazze’nin tarihi dokusunu sanal gerçeklik teknolojisiyle gelecek jenerasyonlara aktarmayı hedefliyor.
MEMLEKET HASRETİNDEN DOĞAN DİJİTAL DEVRİM
Memleketinde yaşanan can kayıplarından ötürü derin keder çeken Naim Aburaddi, Kaliforniya Eyalet Üniversitesi’nde medya çalışmaları profesörü olan Ahlam Muhtaseb ve X-Real Lab’deki araştırma grubuyla birlikte, Gazze’de misyon yapan bir gazeteci arkadaşına görmek istediği tüm yerlere götürmesi için 360 derecelik bir kamera gönderdi. Çarşılar, Gazze kentinin hareketli sokakları ve meydanları, bin yıllık Türk hamamı ve deniz. 2022 ve 2023 yılları ortasında çekilen bir yıllık imgeler geri geldikten sonra Gazze’de yaşanan yıkım ve acıları deneyimleme fırsatı sunmak için bir fırsata dönüştü.
KÜLTÜREL BİR SOYKIRIMA KARŞI BARİKAT
Gazze’de yaşanan yıkım yalnızca binalarla hudutlu kalmıyor; bir halkın kimliği, hafızası ve kültürel kökleri de sistematik bir biçimde yok ediliyor. Uzmanların “şehir kırım” olarak isimlendirdiği bu süreçte, Gazze’nin simge yapıları ağır bombardıman altında yerle bir edildi. Lakin teknoloji, bu yıkıma karşı bir hafıza kaydı tutma misyonunu üstleniyor. VR projesi sayesinde, artık yerinde yeller esen tarihi yerler, 360 derecelik imgeler ve ayrıntılı 3D modellemelerle dijital dünyada varlığını sürdürüyor. Bu çalışma, İsrail’in “hiç var olmamış gibi” göstermeye çalıştığı bir medeniyetin en somut delili olarak öne çıkıyor.
Boulder Üniversitesi’nde doktora tahsili gören Aburaddi, “Kültürü ve tarihi göstermek istedik. En çılgın hayallerimizde bile, kabuslarımızda bile, tarihe tanıklık ettiğimizi ve oluşturduklarımız ve kaydettiğimiz her şeyin bir anı üzere olacağını hiç düşünmemiştik.” Aburaddi’ye nazaran bu proje, İsrail uyguladığı soykırıma karşı bir tez nazaran görecekti. Gazze halkının var olduğunu ve varlığını sürdürdüğünün gösterecekti. Aburaddi bu projeye “Gazze’nin Anka Kuşu XR” ismini verdi.
ASIRLIK EMANETLER SANAL DÜNYADA YİNE HAYAT BULUYOR
Projenin merkezinde, Gazze’nin kalbi sayılan ve akınlarda ağır hasar alan Büyük Ömer Camii (Gazze Ulu Camii) üzere değer biçilemez eserler yer alıyor. 7. yüzyıla kadar uzanan geçmişiyle kentin en kıymetli sembollerinden biri olan bu yapı, VR teknolojisi sayesinde tüm ihtişamıyla ziyaret edilebiliyor. Yalnızca İslam mirası değil, dünyanın en eski kiliselerinden biri olan Aziz Porphyrius Kilisesi de bu dijital arşivin bir kesimi haline getirildi. Middle East Eye’ın haberine nazaran, kullanıcılar, sanal gerçeklik gözlüklerini taktıklarında, İsrail bombalarının parçaladığı o avlularda yürüyebiliyor, işlemeli duvarları inceleyebiliyor ve Gazze’nin yok edilmek istenen o kadim atmosferini soluyabiliyor.
MİMARİ MİRAS: BİR HAFIZA MÜCADELESİ
Oxford Brookes Mimarlık Fakültesi’nde vazife yapan Mimar Dr. Salem Al-Qudwa gibi isimlerin de vurguladığı üzere, bu proje yalnızca bir görselleştirme çalışması değil, birebir vakitte bir hakikat uğraşı niteliği taşıyor. Gazze’deki binaların yıkılması, oradaki hayatın ve tarihin izlerinin silinmesi manasına geliyor. VR teknolojisi, bu izlerin kaybolmasını engelleyerek, sürgündeki Filistinliler ve dünya kamuoyu için bir “dijital vatan” inşa ediyor. Proje kapsamında toplanan datalar, ileride Gazze’nin yine inşası kelam konusu olduğunda, tarihi yapıların aslına uygun halde restore edilebilmesi için en kritik kaynak niteliğini taşıyor.
DÜNYA KAMUOYUNA GAZZE GERÇEĞİNİ ANLATMAK
Gazze’nin Anka Kuşu XR projesi yalnızca bir arşivleme aracı değil, tıpkı vakitte global bir farkındalık platformu olarak fonksiyon görüyor. Gazze’ye girişlerin engellendiği, bölgenin dış dünyadan izole edildiği bir devirde, bu teknoloji sayesinde dünyanın rastgele bir yerindeki bir kişi, Gazze’nin sokaklarına ışınlanabiliyor. İsrail’in askeri operasyonlarla neden olduğu yıkım ve can kayıplarının, bir kentin enkaza dönüşmesinin boyutları, bu sanal çeşitler aracılığıyla çok daha çarpıcı bir formda gözler önüne seriliyor. Proje, Gazze’nin yalnızca bir çatışma bölgesi değil, binlerce yıllık bir kültürün, sanatın ve mimarinin merkezi olduğunu tüm dünyaya haykırıyor.
