Asena Yatağan / ANKARA – Doğu Akdeniz’de Fransa ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi arasındaki iş birliği yeni bir krize kapı aralandı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Rum başkan Hristodulidis, Lefkoşa’nın Rum kesitinde düzenledikleri basın toplantısında, Fransa ile GKRY ortasında “Ada’da Fransız kuvvetlerinin bulunmasını” öngören Kuvvetler Statüsü Anlaşması’nın (SOFA) haziran ayında Paris’te imzalanacağını açıkladı. Ada’da Fransız askeri askeri varlığını kalıcı hale getirmeye yönelik olduğu bedellendirilen bu atılıma KKTC’den sert reaksiyon gelirken, uzmanlar garantörlük mutabakatı nedeniyle bu adımın Kıbrıs Türkleri ile mutabakat sağlanmadan hayata geçirilemeyeceğini vurguluyor.
‘Kayda değer bir askeri sonuç doğurmaz’
Başkent Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Yeni Dünya Araştırmaları Merkezi Yöneticisi Prof. Dr. Hasan Ünal: Fransa’nın asıl maksadı Yunanistan’a sattığı silahlar ve bu çerçevede kurulan münasebetler üzerinden bir ittifak manzarası yaratmak. Güya Türkiye ile Yunanistan ya da Güney Kıbrıs ortasında bir çatışma çıkarsa Fransa otomatik devreye girecekmiş üzere bir algı oluşturuluyor lakin bunun gerçekleşmesi mümkün değil. Hakikaten Fransa daha evvel Yunanistan’la yaptığı mutabakatta deniz yetki alanları kaynaklı bir çatışmanın bu kapsamda olmayacağını da açıkladı. Rum bölümüyle yapılan muahede da benzeri halde abartılıyor, buraya sonlu sayıda asker gelip eğitim faaliyetleri yürütmesi dışında kayda kıymet bir askeri sonuç doğuracak bir durum yok.
‘Siyasi ve psikolojik’
Türkiye’nin kapasitesi ve coğrafik üstünlüğü nedeniyle bu türlü adımlar dengeyi değiştirmez, lakin gereksiz aktörlerin sürece dahil olması KKTC ve Ada üzerindeki istikrarları etkileyecek halde Rum-Yunan tarafında beklentileri yükseltir ve siyasi olarak tansiyonu besler. Bu nedenle sorunun askeri değil daha çok siyasi ve ruhsal bir boyutu olduğu bedellendiriliyor.
‘Gerilim yaratma potansiyeli var’
Emekli Büyükelçi Uluç Özülker: Yunanistan ile ABD ve Fransa ortasında esasen yürürlükte olan savunma muahedeleri bulunduğu için bu cins bir konuşlandırma aslında büsbütün yeni bir durum değil, mevcut tertibin devamı niteliğinde. Bu çerçevede Fransa’nın Kıbrıs’a asker konuşlandırması teknik olarak mümkün olsa da bunun kapsamı sonlu olur ve direkt Türkiye’ye karşı bir askeri atağa dönüşmesi gerçekçi değil. Zira Türkiye’nin coğrafik yakınlığı ve askeri kapasitesi bu türlü bir teşebbüsü caydırır. Lakin bu tıp adımların Türkiye’ye dolaylı bir bildiri vermek olduğu için tansiyon yaratma potansiyeli vardır.
Hukuka uygun değil
Kıbrıs’ta Fransız askeri konuşlandırılması, memleketler arası hukuka da uygun olmaz. BM tarafından da kabul edilmiş 1960 Muahedesi hâlâ yürürlükte. Bu şartlar altında karşı tarafın tek başına hareket etmesi hukuken mümkün değil. Öncelikle bizimle oturup, Kıbrıs’taki Türkler ile mutabakat sağlamaları gerekir.
‘Dış güçler Ada’nın güvenliğini riske atar’
Emekli Tümgeneral Güray Alpar: Garantör ülkeler dışındaki güçlerin Ada’ya gelmesi Ada’nın güvenliğini riske atar. Gerçekten ABD’nin Orta Doğu’daki krizler kapsamında üsleri kullanması nedeniyle geçmişte İran tarafından bu bölgelere akınlar gündeme geldi. Türkiye ile Yunanistan ve Kıbrıs Rum kısmı ortasında son derece hassas istikrarlar var ve bu istikrarlar içinde dış aktörlerin askeri varlık göstermesi tansiyonu tırmandırır. Fransa’nın bu adımlarla hem siyasi tesirini artırma hem de silah satışlarını destekleme ve Doğu Akdeniz’deki hidrokarbon kaynaklarına yönelik çıkarlarını güçlendirme hedefi taşıdığı bedellendiriliyor.
