Gonca Kocabaş / Milliyet.com.tr – Yaklaşık 10 yıl evvel eşinin hastalığıyla sarsılan Neziha Çam, yalnızca dört ay süren kuvvetli bir sürecin akabinde hayat arkadaşını kaybetti. Bu kayıp, onun için uzun yıllar sürecek bir sessizlik ve gayret devrinin başlangıcı oldu. ‘Uzun müddet kendime gelemedim’ diyen Çam, dört yıl süren depresyonun akabinde bir karar verdi ve çocukları için ayağa kalktı. Çiftçi bir ailenin çocuğu olduğunu lisana getiren Neziha, “Şu anda kendim de çiftçilik yapıyorum ve safran yetiştiriyorum. İlkokul mezunuyum ancak kendimi geliştirmekten ve öğrenmekten hiç vazgeçmedim, araştırmayı ve okumayı çok seviyorum” şeklinde konuştu.
‘EŞİMİN HASTALIĞINI BİR GECEDE ÖĞRENDİK, 4 AY İÇİNDE DE KAYBETTİK’
“Bundan yaklaşık 10 yıl evvel maalesef eşimi beyin tümörü yüzünden kaybettim” diyen Neziha, “Eşimin hastalık süreci çok gerilimli ve süratli gelişti. Bir gecede hasta olduğunu öğrendik, 4 ay gibi kısa bir müddette maalesef hastalığı yenik düştü ve eşimi kaybettim. O devir çok berbat ve acı dolu günlerdi eşimi kaybettikten sonra uzun bir mühlet kendime gelemedim. 4 yılın sonunda artık benim bir şeyler yapmam ve çocuklarımı geleceğe hazırlamam gerektiğini fark ettim. Bu farkındalıktan sonra ben ne yapabilirim, nasıl tekrar hayata adapte olurum arayışı içerisine girdim” dedi ve ekledi:
“Benim safranla tanışmam, eşimin hastalık sürecinde oldu. Ben bitkisel tedavilere inanan bitkilerin mucizesine güvenen biriyim. İnternette araştırma yaparken, kansere hangi bitkilerin güzel geldiğini araştırdım ve bu esnada safranın birçok kanser tipine ve çeşitli kronik hastalıklara uygun geldiğini öğrendim. Lakin maalesef eşimin hastalığı çok kısa sürdüğü için safranı kullanma imkanım olmadı. O periyot için safran hem çok değerliydi hem de eşimin ömrü vefa etmedi. Eşimin vefatından sonra 4 yıl üzere bir müddet depresyon geçirdim. Lakin çocuklar da büyüyor muhtaçlıkları oluyor onları artık hayata hazırlamam gerektiğini fark ediyordum. Tekrar ayağa kalkmam gerektiğini düşündüm. Benim bir şeyler üretip çocuklarımın geleceğini hazırlamam gerekiyordu. Arazim vardı ve bu toprağımı pahalandırmak istiyordum. Klasik tarımın dışında, geliri hoş bir şeyler yapmam gerekiyordu. Kendime yetebilir ve ilerisi için çocuklarıma da yatırım yapmam gerektiğini düşünüyordum. Ben de safranı daha çok araştırıp ve öğrenmeye karar verdim.”
10 KİLO SAFRAN ALIP KAPIMIN ÖNÜNDEKİ KÜÇÜK BAHÇEDE DENEMEYE BAŞLADIM’
Safran hakkında hiçbir bilgisinin olmadığını lisana getiren Neziha, “Neydi, neye benziyordu, nasıl yetişiyordu, bu üzere bilgilere sahip değildim. Bir yıl üzere bir araştırmanın sonunda safranın ne olduğunu ve ne koşullar altında yetiştirildiğini öğrendim. Bu araştırmalarım sonucunda da benim üzere bir deva arayanlara umut olmak için safranı yetiştirmeye karar verdim. Safranı araştırırken beni en çok şaşırtan şey, ülkemizde çok az üretildiği olduğu. Soğuk iklim bitkisi olduğunu öğrenince de hem şaşırdım hem de çok sevindim. Zira Sivas’ın da iklimi soğuk. Bu da beni çok sevindirdi ve bana bir umut oldu. Benim bu fırsatı çok âlâ değerlendirmem gerekiyordu. Bunun üzerine çabucak kendi bütçemden 20.000 TL üzere bir parayla 10 kilo Safran aldım. Kapımın önünde küçük bir bahçemiz vardı orada çabucak deneme çalışmalarımı yaptım” bilgisini paylaştı.
‘İlk üretim yapmak istediğim vakit beni en çok zorlayan şey Sivas’ta hiç kimsenin yapmaması ve Safran hakkında hiç kimsenin bir bilgisinin olmaması oldu’ diyen Neziha, “Her şeyi, bütün evrelerini kendim deneyerek, sıfır deneyim ile kendim öğrenerek yaptım. Hiç yapılmayan bir işi yapmak hem büyük bir yürek hem de büyük bir risk. Fakat ben bu riski ve yüreği kendimde toplayarak ben bunu yapacağım diyerek kendime inanıp bu yola çıktım ve çok hoş sonuçlar aldım. Safran yetiştirmek çok zahmetli üzere görünen lakin birçok esere göre çok da personellik istemeyen bir eser. Safrana bir kere yatırım yapıp bir daha yatırım yapmıyorsunuz. Kendini 10-12 kat çoğaltarak sürdürülebilir bir üretim biçimi olduğu için çok hoş bir tarım eseri. Nakdî istikametten de her yıl kendini büyüttüğü ve çoğalttığı için parasını da katlayarak katma kıymeti yükseliyor, bu yüzden Safran hem maddi hem de bedeli açısından çok kıymetli bir bitkimiz ve kesinlikle üretimi çoğaltılması gereken bir tarım eseri. Sivas üzere bir yerde Safran yetiştirmenin zorlayıcı en büyük etkeni don olayı olduğu için birinci etapta sanki donma olur mu, soğanlarım ölür mü tereddütüne düşmüştüm. Ancak Safran eksi 10 dereceye kadar dayanan bir bitki olduğu için hiçbir düşünce yaşamadım. Sivas’ın iklim kurallarına pek hoş adapte oldu ve hasadımızı çok başarılı bir formda yapmış olduk” dedi ve ekledi:
“Safranı hiç üretmeyen biri birinci etapta sanki ben yapabilir miyim, nitekim başarılı olur muyum, bulunduğum yerde safran yetişir mi tasası taşıyor. Bu da çok olağan, zira etrafına baktığında kimsenin neden yetiştirmediğine mana veremiyorsunuz. O yüzden de bu sizi çelişkiye ve sanki olmuyor mu kuşkusuna düşürüyor ama safranın yaygın bir halde yetiştirilmediğinin asıl sebebi çok az çıkması. Bu yüzden de beşerler ölçü olarak daha fazla çıkan eserlere yöneliyor. Fakat, safranın hem katma pahası hem de ilerleyen yıllarda kendini kat kat büyütmesi sebebiyle birçok esere göre geliri çok hoş olan bir tarım eseri. Ülkemizde de maalesef safran kültürümüz az olduğu için pazar zahmeti yaşayacağını düşünerek safran ekmeyi ve yetiştirmeyi insanlarımız biraz ön yargıyla yaklaşıyor. Umarım ilerleyen yıllarda biz bu ön yargıları kırıp, ülkemizi safran yetiştirme konusunda önde gelen ülkelerden biri yapabiliriz.”
‘SAFRAN İÇİN YALNIZCA BİR SEFER YATIRIM YAPIYORSUNUZ’
‘Bir bayan olarak tarımda yer almanın benim için çok kıymetli ve gurur verici bir istikameti var’ diyen Neziha, “Tarım ve çiftçiliğin erkeklerin yapabileceği bir iş olduğu ön yargısı var. Benim için, tarlaya girip pahalı bir eser üretip, o eseri pazarlayıp piyasaya sunmak çok değerli ve gurur verici. Birinci etapta safranı tarlaya ekmek biraz zahmetli ve nitekim de takım işi isteyen bir şey lakin soğanları toprakla buluşturduktan sonra fazla da bir zahmeti yok. En zorlayıcı kısmı soğanları tarlaya dikmek zira rastgele bir tarım aleti kullanmadan büsbütün insan gücüyle yapılan bir süreç olduğu için biraz beni zorlayan istikameti burası oldu. O sorunu da oğlum ve babamla çok kolay ve âlâ bir biçimde yönettik. Safranı toprakla uğraşmayı seven herkes, çok rahatlıkla ve çarçabuk yetiştirebilir. Safranın yetiştirilmemesi için hiçbir sebep yok. Yalnızca toprakla uğraşmayı sevmek ve bir şeyler üretme isteği olması gerekiyor” tabirlerine yer verdi.
‘Safran kumlu toprakları seven, çok suyu sevmeyen bir bitki’ diyen Neziha, “Bir yıl hiç yağmur yağmasa iki defa su isteyen ve çok zahmeti olmayan, çapa istemeyen, yalnızca bahar aylarında ot paklığı yapılarak büsbütün organik gübre ile gübrelendikten sonra 4 yıl boyunca toprak altında kalarak her yıl hasadı yapılan bir eser. Safrana bir sefer yatırım yapıp bir daha yatırım yapmıyorsunuz. Birinci etapta benim tavsiyem, bir dönümle başlayıp bunu yıllar içerisinde hem kendi soğanımızdan hem de bütçenizin el verdiği biçimde çoğaltarak ve genişleterek üretiminizi büyütebilirsiniz. 50 ila 100.000 TL’lik bir yatırımla bu iş 5 yıl üzere bir müddette çok hoş bir yerlere gelebilir” halinde konuştu.
‘BU İŞTEN PARA KAZANAMAZSIN DİYEN ÇOK OLDU’
‘Safran yetiştirme kararı aldığım vakit, safranı bilmeyen beşerler, en yakınlarım dahil bu işten para kazanamayacağımı, paramı boşuna heba ettiğimi, bu işin geliri olmadığını söylediler’ diyen Neziha, “Bana ‘yapamazsın’, ‘burada yetişmez’, ‘boşa vakit ve para harcıyorsun’ diyenler çok oldu. Beni bu işten vazgeçirmek için çabaladılar ancak ben kararlı ve inançlı bir biçimde Türkiye’de üretiliyorsa Sivas’ta neden üretilmesin, ben bu işi Sivas’ta yapacağım diyerek bana bu üzere reaksiyonlarla gelen insanlara çok kararlı olduğumu gösterdim. Yolumdan dönmeden emin adımlarla yolumda yürüdüm ve bu işin sonunda aslında benim haklı olduğumu ve aslında yapılabildiğini onlara gösterdim. Safran, katma pahası yüksek, geliri hoş bir eser. Şayet sahiden geniş alanlarda hoş bir halde üretim yapılırsa hem ülkemize hem de üreten bireye çok hoş paralar sağlayabilecek bir kapasiteye sahip” bilgisini paylaştı.
Safran dışında 3 tane eserinle daha çalıştığını lisana getiren Neziha, “Zambak ve ipek böcekçiliğine de çok merak saldım. Bunların altyapısını da yaptım. Birinci etapta 100 baş ak zambak soğanı ektim. İpek böcekçiliği için dut fidanı yetiştiriciliği de yapıyorum Önümüzdeki 3 yıl içerisinde hem safran hem zambak hem de İpek böcekçiliği alanında kendimi geliştirerek hoş üretim tesisleri kurmayı hedefliyorum” dedi ve kelamlarını şöyle sonlandırdı:
“Bu işe yeni başlamak isteyenler, hiç tereddüt etmesin. Şayet imkanları, tarlaları, yerleri varsa katiyetle safran yetiştirsinler. Zira hem sıhhat açısından hem de bütçemiz açısından çok çok bedelli bir eser. Çocuklarına ve geleceklerine yatırım yapmak istiyorlarsa kesinlikle tarım yapmalarını tavsiye ederim. Ülkemizin maalesef tarım faaliyetleri istikametinden çok çok gerilere gittiğini görüyorum ve bu beni çok üzüyor. O yüzden bir an evvel elimizden ne geliyorsa, neye gücümüz yetiyorsa bizim tarıma ve üretime ivedilikle yönelmemiz lazım. Benim üzere bayan üreticiler de hiçbir şeyden korkmasınlar, hiçbir şeyden çekinmesinler. Kurdukları hayalleri varsa o hayallerinin peşinden gitsinler. Başarısız oldukları vakit o başarısızlıktan ders alarak tekrar yeniden başlasınlar. Zira benim de birinci etapta başarısız olduğum yerler vardı onları kendime not alarak tekrar başlayarak bu noktaya kadar geldim. Bugün şayet eşim sağ olsaydı, benim bu başarılarımı görseydi, benimle gurur duyardı. O yaşamış olsaydı ona söylemek istediğim tek şey olurdu. O da çocuklarımızı kimseye muhtaç etmedim, ayaklarımın üzerindeyim, gözün geride kalmasın. Ben başardım ve güçlü bir bayanım.”
