Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Jaffer Ekspresi, Pakistan’ın Belucistan eyaletinin başkenti Quetta ile Pakistan’ın başka büyük kentlerini birbirine bağlayan ve sahip olduğu bin 600 kilometrelik uzunlukla ülkenin en değerli ulaşım sistemlerinden birisi olarak biliniyor. Bu sınır; Belucistan, Pencap, Sindh ve Hayber Pahtunhva eyaletlerini birbirine bağlayan tek sınır olması sebebiyle her gün binlerce kişi tarafından kullanılıyor ve dağlık bir coğrafyaya sahip olan Pakistan içindeki ulaşım için adeta bir can damarı rolünü üstleniyor. Ancak son yıllarda bu tren sınırında arka arda yaşanan terör saldırıları Jaffer Ekspresi’nin ‘dünyanın en tehlikeli trenlerinden biri’ olarak anılmasına sebep olmuş durumda. Yetkililere nazaran, Belucistan’daki tren ve demiryolu altyapısı sırf son 18 ayda en az 27 hücuma maruz kaldı. New York Times Gazetesi’nden Zia ur-Rehman ve fotoğrafçı Asim Hafeez, Jaffer Ekspresi’nde yaşananları yolcularla konuştu.
ALINTI – Jaffer Ekspresi’ne yönelik son akınlardan birisi geçtiğimiz ocak ayında gerçekleşti. 27 Ocak’ta demiryolu çizgisinde gerçekleşen bombalı taarruz sonucunda 4 vagon raydan çıktı. 25 Eylül 2025’te gerçekleşen bir bombalı hücumda en az 12 kişi yaralandı. Terör saldırısını Beluç Kurtuluş Ordusu üstlendi. Jaffer Ekspresi’ni dünya gündemine taşıyan en büyük ataklardan biriyse 11 Mart 2025’te yaşandı. Yine Beluç Kurtuluş Ordusu tarafından üstlenilen terör akınında tren durduruldu ve 36 saat boyunca 440 yolcu rehin alındı. Pakistan güvenlik güçlerinin olaya müdahalesinin akabinde 33 militan, 26 yolcu ve 5 güvenlik vazifelisi hayatını kaybetti.
EN ÖLÜMCÜL KORİDOR: BOLAN GEÇİDİ
Tren sınırının korunması için Pakistan hükümeti ek tedbirler almış olsa da ülkenin coğrafyası kimi noktalarda bu tedbirlerin alınmasını imkânsız kılıyor. Hükümet, güvenliğin sağlanabildiği bölgelerde sınır güvenliğini sağlamak için çok sayıda kamera kullanıyor ve buna ek olarak trenin içinde ve çizgi etrafında güvenlik güçleri bulunuyor. Rayların kara yoluna paralel gittiği kısımlarda güvenlik güçleri trene araçlarla eşlik ediyor. Ancak Jaffer Ekspresi’nin rotasındaki en tehlikeli kısmın çoğunluğunu İngiliz sömürge devrinden kalma tüneller, kanyonlar ve köprülerden oluşan ve ıssız bir koridor olan Bolan Geçidi’nden geçen 240 kilometrelik kısım oluşturuyor. Bu bölgeden geçtiği sırada trenin coğrafik zorluklar sebebiyle suratını saatte 29 kilometre gidecek formda yavaşlatması gerekiyor. Lakin bu yavaşlama, her gün binlerce yolcu taşıyan treni kayalıkların içinde pusu kurmuş olan militanlara karşı savunmasız hâle getiriyor.
İran ve Afganistan ile hudut komşusu olan Belucistan eyaletinin, uzun vakittir ayrılıkçı kümelerin terör akınlarına maruz kaldığı biliniyor. Belucistan eyaleti, birebir vakitte Çin için epey stratejik olan limanlara mesken sahipliği yapıyor ve ayrılıkçı kümeler vakit zaman bu bölgede Çin’e ilişkin yatırımları yahut Çin vatandaşlarını da gaye alıyor. Ayrılıkçı kümeler, Pakistan hükümetini Çin’in bölgenin zenginliğini sömürmesine müsaade vermekle suçluyor.
ALINTI – Bölgede faaliyet gösteren ayrılıkçı kümelerin terör saldırıları Belucistan’daki durumu önemli halde etkiliyor. Memleketler arası bir niyet kuruluşu olan İktisat ve Barış Enstitüsü tarafından yayımlanan global terörizm endeksi, Pakistan’ı 2024 yılında terörizmden en çok etkilenen ülkeler ortasında, Afrika ülkesi Burkina Faso’dan sonra ikinci sırada göstermişti. 2026 Global Terörizm Endeksi raporuna göreyse Pakistan, şu anda dünyada terörden en çok etkilenen ülke pozisyonuna yükselmiş durumda. Bu yükselişin ardındaki en temel iki aktörün TTP (Pakistan Talibanı) ve BLA (Beluç Kurtuluş Ordusu) olduğu söz ediliyor. Global Terörizm Endeksi’ne nazaran BLA, dünyanın en tehlikeli 10 terör örgütü listesinde bulunuyor.
‘BİZLER YALNIZCA İŞÇİYİZ’
Günlük ortalama bin ila bin 500 kişi taşıdığı kestirim edilen Jaffer Ekspresi’ni çoğunlukla Pakistan’ın farklı bölgelerinden gelip Afganistan hududundaki şantiyelerde, madenlerde yahut tarım alanlarında çalışan binlerce personel kullanıyor. Bu sınırın İslamabad ve Peşaver şehirlerine giden en ucuz ulaşım prosedürü olması sebebiyle çok sayıda asker, polis ve başka devlet memurları da birçok zaman Jaffer Ekspresi’ni öteki alternatifler yerine tercih ediyor.
Hattı kullanan yolcuların kıymetli bir kısmı, yaşanabilecek taarruzlardan korktuğunu söz etse de en uygun alternatifin bu olduğunu ve diğer devaları olmadığını belirtiyor. New York Times Gazetesi’ne konuşan ve Quetta’dan Pencap’taki evine gitmeye çalışan 32 yaşındaki marangoz Rana Safdar; kendisi üzere on binlerce göçmen personelin, Belucistan’ın çeşitli bölgelerinde geçimlerini sağladığını ve kazandıkları parayı Pakistan’ın başka bölgelerindeki ailelerine gönderdiğini tabir ederek yaşadığı mağduriyeti lisana getirirken “Evet, tren riskli. Lakin öbür ne alternatifimiz var ki? Bazen atağa uğruyor, bazen günlerce hatta aylarca duruyor. Lakin yeniden de hareket etmeye devam ediyor” dedi ve “Biz hükümet değiliz, yalnızca işçileriz” formunda konuştu.
ALINTI – 2025 yılında BLA’nın da içinde bulunduğu ayrılıkçı kümelerin oluşturduğu bir çatı örgütün; Pakistan güvenlik güçlerine, altyapısına ve bölgedeki Çin çıkarlarına yönelik taarruzları ağırlaştırma planlarını açıkladığı biliniyor. Pakistan hükümeti ise sınırı açık tutabilmek ismine güvenlik tedbirlerini artırıyor. Bilhassa 2025 yılında yaşanan kaçırma olayının ardından trende üst seviye güvenlik tedbirleri alındığı biliniyor. Bu kapsamda her vagonda güvenlik işçisi ve özel eğitimli komandolar bulunuyor. Yolculara; camları kapalı tutmaları ve riskli bölgelerde yerlerinden kalkmamaları konusunda daima talimatlar veriliyor. Nizamlı olarak insansız hava araçları tarafından takip edilen trene çağdaş izleme teknolojileri ve sinyal bozucularla donatılmış özel bir güvenlik vagonunun eklenmesi planlanıyor.
