Türkiye İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran, Ekonomi Gazetesi Genel Koordinatörü Vahap Munyar’ın sorularını yanıtladı.
Ekonominin sıra dışı ve fevkalâde bir devirden geçtiğini aktaran Ortan, bu vakte kadar süregelen global, siyasi ve finansal sistemin artık hakikat işlemediğini belirtti.
‘ENFLASYONLA ÇABA PROGRAMINA ORTA VERMELİYİZ’
Türkiye’nin Haziran 2023’te başlattığı enflasyonla çaba programının o devir için gerçek ataklar içerdiğini lakin artık sürdürülemez olduğunu söyleyen Ortan, “Bu iktisat programından çıkmamız ve yeni bir iktisat programına geçmemiz dışında nefes alınacak ya da umutlanacak bir yer görünmüyor” diye konuştu.
Aran, Türkiye’nin 4’üncü yılına giren bir enflasyonla gayret programı uyguladığını hatırlatarak, “Bu program başladığı vakit yüzde 85 olan bir enflasyonumuz vardı; Merkez Bankası’nın rezervleri -60 milyar dolara inmişti ve yüzde 8,5 TL faiz oranı vardı. Yani bu program bu kaidelerde başladı. Artık bu programın içerisinde bugüne kadar geldiğimiz noktada yüzde 85 olan enflasyonu yüzde 30’a kadar indirebilmiş olduk ve -60 milyar dolarlarda olan Merkez Bankası’nın rezervini de şu anda 160 milyar dolarlara çıkarmış olduk” sözlerini kullandı.
YAŞANANLAR 90’LI YILLARI ÇAĞRIŞTIRIYOR
Aran, Türkiye’deki mevcut ekonomik tablonun 1990’lı yılları andırdığını belirterek şu açıklamaları yaptı:
“Bu program KOBİ’lere, sanayiciye, iş insanına düzgün gelen bir program değil. Bu program aslında devletin kasasını tekrar doldurmaya ve iktisatta bozulan istikrarları yerine getirmeye odaklı bir program” diyen Ortan, “Bu programın kaybedenleri de gerçek bölüm ve bankalar. Fakat bu kaybı niçin göze alıyoruz? Enflasyon aslında bütün kötülüklerin anası ve bunun düşürülmesi konusunda da ulusal bir mutabakat olduğu için hepimiz buna katlanıyoruz. Enflasyon nedeniyle bugün işçi-işveren sıkıntıları yaşıyoruz. Enflasyon nedeniyle bugün mesken sahibi-kiracı sorunu yaşıyoruz. Enflasyon nedeniyle bugün çalışan-emekli sorunu yaşıyoruz. (Katılım finansmanı sistemi) Enflasyon nedeniyle bugün konut almanın yanında bir de otomobil alma konusu da hayal olup ortak finansmana husus oldu. Yani Türkiye’de otomobil almak o kadar da uzak bir husus değildi. Artık iştirak sistemine giriyor vatandaşlarımız ve burada ortaklaşa bir otomobil almaya çalışıyor. Benim birinci iş hayatına girdiğim 90’lı yıllarda otomobil fiyatları çok artardı. Enflasyon çok yüksekti. Biz 4-5 arkadaş bir ortaya gelip, kendi ortamızda para biriktirip kurayla sırayla otomobil alırdık. O devirleri çağrıştırıyor” sözlerini kullandı.
‘MERKEZ AĞZIYLA KUŞ TUTSA DA ENFLASYON YÜZDE 27’
Aran, “Şimdi Merkez Bankası ağzı ile kuş tutsa, her toplantıda alınabilecek en sert kararları alsa da enflasyon yüzde 27. ‘Enflasyonla gayret programını bıraktım ve ben farklı bir programa geçiyorum’ derse de enflasyonun geleceği yer yüzde 32. Yani rasyonel bir davranışa geçilmediği, bu konjonktürde bir deneye kalkışılmadığı durumda yüzde 27 ile 32 ortasında bir bantta. Artık bu türlü olunca siz enflasyonla niye çaba yapacaksınız? Enflasyonla uğraş programı ile yüzde 27’lik enflasyona gelecekseniz, gerçek kesim çok önemli yaralanacak. O yüzden her şeyin bir bedeli var ve bu bedel çok arttı. Enflasyonla çaba programı bence fiili olarak İran Savaşı’nın çıkması ve petrolün 90-100 dolar bandına gelmesi ile birlikte bırakılması ve terk edilmesi gereken bir program” Tabirlerini kullandı.
‘KENDİ BAŞIMIZA BİR SORUN YARATTIK’
Türkiye’nin şu anda çok güçlü olduğunu söyleyen Ortan, mevcut enflasyon meselesiyle ilgili de, “Kendi başımıza bir sorun yarattık. Hiç dünyada yokken gereksiz yere yarattık. Bir deneyle yarattık ve o deneyle de enflasyonu ve kuru kaçırdık. Tüm istikrarları bozduk. Artık aslında bizim enflasyon dışında gerçek bir meselemiz yok. Enflasyonla uğraş etmek gerekiyor lakin bu konjonktürde değil. Bunu kabullenmek lazım. Şu anda Türkiye’nin, gerçek kesimin, endüstrinin muhtaçlık duyduğu programa dönüşmek lazım. O programın ismini koyarak yapmak lazım ve ondan sonra da enflasyonla çaba programına tekrar döneceğini beyan etmek lazım. Yoksa enflasyonla çaba yapmayalım demiyorum. Yani siz bir şeyle niçin uğraş edersiniz? Yenmek için. E yenemeyeceğinizi gördüyseniz hala o programı devam ettirip yanına öbür sorun eklemenin çok mantıklı olmadığını düşünüyorum. Zati soru şu. Açık bağlantı olmadığı için, net bağlantı olmadığı için, vatandaş ikna olmadığı için. Hane halkına soruyorlar, ‘Enflasyonu ne görüyorsun?’, ‘Yüzde 50’ diyor. Açıklıyorsunuz enflasyonu yüzde 30-30,5. Hane halkına soruyorsunuz. Yüzde 50, diyor. Yani münasebetiyle aslında hane halkını inandıramamışız ve bir de bu konjonktürde her gün akaryakıta artırım yapılırken ‘Ben enflasyonla gayret programını aksatmadan tıpkı sertlikte devam ettireceğim’ derseniz, toplumda karşılığı olmuyor. Kesinlikle iktisat idaresi oturmalı ve bu programdan çıkışı ve yeni bir programa geçişi konuşmalı” değerlendirmelerinde bulundu.
