Frontotemporaldemans, beynin frontal yani ön bölgesini etkileyen bir nörodejeneratif bir hastalıktır. Bu bölgelerdeki hudut hücrelerinde (nöronlarda) hasar meydana geldiğinde ortaya çıkar.
Genetik olabileceği üzere geçirilen baş travmalarından, mükemmelliyetçi kişilik özelliklerinden ya da beyni çok yormaktan da kaynaklanabilir.
Sinsi bir bunama tipi olan bu hastalığın ilerleyici bir beyin hastalığı olduğunu belirten Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz ‘’Bu da beynin kimi kısımlarının fonksiyonunu yitirmesiyle vakitle kötüleştiği manasına gelir’’ dedi ve hastalığın ekseriyetle göz gerisi edilen belirtilerine dikkat çekip, ailelere yol gösterecek tekliflerde bulundu…
Prof. Dr. Derya Uludüz
Dışarıda olağan meskende bambaşka
Demans denince akla çabucak bunama gelir. Meğer her demans unutkanlıkla başlamaz.
Frontotemporal demansta birinci değişen şey birden fazla vakit hafıza değil, kişilik, davranış, dürtü denetimi ve toplumsal muhakemedir.
Bu tabloda kişi dışarıdan bakıldığında uzun müddet âlâ görünebilir. Konuşur, sohbet eder, kibar davranır, hatta etrafındakilere pek akıllı ve mantıklı gelir. Bu yüzden yakınlarının “onda bir değişiklik var” demesi birçok vakit inandırıcı bulunmaz. Bu da tanıyı geciktirir. Halbuki gerçek tablo birçok vakit konutun içinde yaşanır… Aile için süreç çok yıpratıcıdır. Zira kişinin eski halinin yavaş yavaş kaybolduğunu görür.
İçgörü kaybı: Ben hasta değilim
Frontotemporal demansın en güç taraflarından biri içgörü kaybıdır. Yani hasta değiştiğini fark etmez. Davranışlarının kırıcı olduğunu kabul etmez. Kendisinde bir sorun olduğunu düşünmez. Hatta birçok vakit problemli olanın eşi, çocuğu yahut etrafı olduğuna inanır. Bu nedenle doktora gitmeyi reddedebilir. Tedaviye direnebilir. Ailesini suçlayabilir. Bu tablo aile içinde büyük yalnızlık yaratır.
Davranış değişikliklerine dikkat edilmedi
Frontotemporal demans yaşayan bireyde şu değişiklikler gözlenir:
– Kişi eski halinden uzaklaşır.
– Daha huzursuz olduğunu düşünür.
– Kırıcı konuşur.
– Kolay öfkelenir.
– Empati duygusu azalabilir.
Frontotemporal demansın en aldatıcı taraflarından biri şudur:
Hasta dışarıda son derece naif, kibar ve denetimli davranabilir. Hatta etrafı onu çok yeterli, çok mantıklı, pek olağan diye tanımlayabilir. Ancak konutta tablo farklıdır. Özellikle en yakınındaki bireylere karşı:
– Şüphecilik artabilir.
– Suçlayıcı konuşmalar başlayabilir.
– Ani öfke patlamaları görülebilir.
– Küfür, hakaret, küçük düşürücü kelamlar ortaya çıkabilir.
– Bazen saldırganlık gelişebilir.
– En acı tarafı şudur: Hasta birçok vakit bu davranışlarının tartısını fark etmez.
En yakınından kuşku eder
Bu hastalıkta bazen kişi tek bir bireyden ağır biçimde şüphelenir.
Bu kişi birçok vakit eşi, çocuğu ya da bakımını üstlenen yakınıdır.
– Daima onu suçlayabilir.
– Onun niyetinden kuşku edebilir.
– Kendisini aldattığını, kandırdığını, denetim ettiğini ya da ziyan vermek istediğini düşünebilir.
Bunlar sıradan alınganlık ya da kıskançlık değildir. Beynin davranış ve muhakeme merkezleri etkilendiğinde kişi olayları sağlıklı kıymetlendirmekte zorlanır. Yakınları ne kadar açıklama yaparsa yapsın, hasta birçok vakit kendi niyetine sıkı sıkıya bağlı kalır.
DEMANS
Hastalığın evreleri
– Erken devirde hafıza besbelli bozulmayabilir. Asıl değişim davranıştadır. Kişi daha huzursuz, daha ilgisiz, daha fikirsiz, daha takıntılı ya da daha öfkeli hale gelebilir.
– Orta devirde davranış meseleleri barizleşir. Aile içi çatışmalar artar. toplumsal ömür, mali kararlar ve bağlantılar etkilenir. Hasta yanlış kararlar verebilir lakin bunu kabul etmeyebilir.
– İleri dönemde lisan, hareket, yutma, günlük ömür marifetleri ve genel bakım gereksinimi artabilir. Kişi giderek bağımlı hale gelebilir.
Ailelere tavsiyeler
Eğer bir kişi yakın vakitte besbelli biçimde değiştiyse; daha öfkeli, daha duyarsız, daha denetimsiz, daha kuşkucu, daha kırıcı hale geldiyse ve bunu fark etmiyorsa kesinlikle bir nöroloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Bu tablo huysuzluk, berbat niyet ya da karakter bozukluğu diye geçiştirilmemeli. Zira bazen değişen kişi değil, değişen beyindir. Erken fark edilen her belirti, hastanın ve ailenin daha az yıpranması için büyük bir fırsattır.
Kişi ani kararlar alabilir
Frontotemporal demansta dürtü denetimi bozulabilir. Bu nedenle kişi hayatı boyunca yapmayacağı kararlar alabilir. Ani boşanma isteği, uygunsuz bağlar, aile bağlarından kopma, yıllardır değer verdiği kıymetleri bir anda hiçe sayma üzere davranışlar ortaya çıkabilir.
Dışarıdan bakıldığında bu yalnızca tercih üzere görünür. Ancak bazen altta beynin karar verme, frenleme ve toplumsal kıymetlendirme sistemindeki bozulma vardır. Hasebiyle aileler ‘Bu insan evvelce bu türlü değildi’ dediğinde, bu cümle çok ciddiye alınmalıdır.
