Baharın taze nefesini ve rahmetin muştusunu taşıyan Hıdırellez için takvimler ayarlandı. Anadolu’nun her köşesinde binlerce yıldır süregelen o büyük heyecan yine canlanıyor.
Hızır ile İlyas’ın yeryüzünde buluştuğuna inanılan Hıdırellez, Anadolu’dan Balkanlar’a uzanan geniş bir coğrafyada yüzlerce yıllık ritüellerle kutlanıyor. Gül ağacına dilek bırakmaktan ateşten atlamaya, su kenarında buluşmaktan ortak sofralara uzanan gelenek, baharın gelişini ve toplumsal dayanışmayı simgeliyor.
HIDIRELLEZ NEDİR?
Türk kültürü, Balkanlar ve Orta Doğu coğrafyasında binlerce yıldır yankılanan, umudun ve yine doğuşun simgesi olan klâsik bir bayramdır.
Halk ortasındaki en yaygın inanışa nazaran, hayat suyu (Ab-ı Hayat) içerek ölümsüzlüğe ulaşan Hızır ve İlyas peygamberin yeryüzünde bir ortaya geldiği kutsal andır. Bu buluşma, tabiatın canlanışını ve insanlığın rahmetle müjdelenmesini temsil eder.
HIDIRELLEZ NE VAKİT KUTLANIR?
Hıdırellez, her yıl sabit bir tarihte kutlanır. Kutlamalar 5 Mayıs akşamı güneşin batışıyla başlar ve 6 Mayıs günü ikindi vaktine kadar devam eder. 2026 yılında Salı akşamına denk gelen bu bayram, kışın sona erdiğini ve sıcak yazı muştular.
TÜRK DÜNYASININ ORTAK KIYMETLERİNDEN BİRİ
Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Alimcan İnayet, Hıdırellez’in Türk dünyasının ortak kıymetlerinden biri olduğunu belirterek geleneğin toplumsal dayanışmayı ve kardeşliği pekiştirdiğini söyledi.
Hıdırellez’in Türkiye’den Balkanlar’a, Azerbaycan’dan Irak ve Suriye’ye kadar geniş bir coğrafyada kutlandığını tabir eden İnayet, halk lisanında Hızır ve İlyas isimlerinin birleşmesiyle oluşan bu bayramın, farklı inanç ve kültürlerin izlerini taşıdığını anlattı.
“FARKLI İNANÇ SİSTEMLERİNİN BULUŞMASI”
İnayet, Hıdırellez’in eski Anadolu, Mezopotamya ve Yunan mitolojilerindeki bahar kutlamaları ile İslam ve Hristiyanlık inanç sistemlerine ilişkin kültlerin birleşmesiyle şekillendiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Hıdırellez, farklı inanç sistemlerine ilişkin ögelerin birleştirilmesi ve sentez edilmesi sonucunda ortaya çıkan yeni bir terkiptir. Bu terkip, Türk kültürünün eşsiz, dinamik, yenilikçi ve yaratıcı özelliğini göstermektedir.”
Kutlamalarda mesken, etraf ve vücut paklığı yapıldığını, oyunlar oynandığını, dargınların barıştırıldığını ve kurban kesilerek gereksinim sahiplerine dağıtıldığını aktaran İnayet, yörelere nazaran farklı uygulamaların sürdüğünü söyledi.
İnayet, İzmir’de zenginlik dileğiyle gül fidanının tabanına para kesesi bırakıldığını, Balıkesir ve Çanakkale’de sabah erken saatlerde su kenarlarına gidildiğini, Ağrı ve Iğdır’da kızların kısmet açma gayesiyle “mantıvar” geleneğini yaşattığını belirtti. Burdur’da akarsu kenarlarında taşlarla küçük meskenler yapılırken, Bolu’da çocuk sahibi olmak isteyenlerin bezden bebekler hazırladığı söz edildi.
Hıdırellez sofraları da geleneğin değerli modüllerinden biri. Keşkek, kuzu çevirme, sütlaç ve çeşitli hamur işleriyle kurulan sofralar, baharın gelişini, bolluk ve rahmet dileğini simgeliyor.
