Haber7-ÖZEL
28 Şubat tarihinde ABD-İsrail birlikte gerçekleştirdiği hava taarruzlarında İranlı üst seviye yetkilileri ve dini lideri Ali Hamaney’i öldürmesiyle kriz doruğa ulaştı. Karşılıklı misillemelerin akabinde Körfez ülkeleri ve Lübnan’ı içine alan bir bölgesel güvenlik krizi patlak verdi. Savaşın ilerleyen günlerinde İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması ve güç tesislerini gaye alması, askeri cepheden global ekonomiyi ve güç piyasalarını maksat alan cepheye geçti.
GENAR Türkiye Raporu’nun Nisan 2026 araştırmasında “Türkiye Kamuoyunda ABD/İsrail-İran Savaşı: Kazananlar ve Kaybedenler” başlığında kamuoyunun nasıl algıladığını çok boyutlu bir formda gözler önüne serdi. Ankette iştirakçilere; savaşın sorumluluğu, üstünlüğü elinde tutan taraf, savaştan en çok yarar sağlayan ve en çok ziyan gören ülkeler üzere birbiriyle alakalı sorular yöneltilmiştir.
BATI İTTİFAKLARI BİTTİ: KAMUOYU KENDİ KURDUĞU BİRLİĞİ İSTİYOR
Grafik, Türkiye’de dış siyaset tercihlerinde istikametin netleştiğini gösteriyor: Toplum artık “Batı mı Doğu mu?” ikileminden fazla kendi eksenini kurma fikrine yöneliyor. Nisan 2026’da yüzde 41,4 ile “bağımsız merkez güç olma” seçeneği açık orta öne çıkarken, bu oranın bir ay öncesine nazaran artması dikkat çekiyor. Türk dünyası yüzde 15,3 ve İslam dünyası yüzde 14,4 üzere alternatif ittifak seçenekleri varlığını korusa da, hiçbirinin tek başına belirleyici bir yük oluşturamaması, toplumun daha çok bağımsız ve çok taraflı bir dış siyaset arayışında olduğunu ortaya koyuyor.
Öte yandan Batı’ya yönelik ilginin önemli biçimde zayıfladığı görülüyor. AB ile ittifak yüzde 7,5’e, ABD ile ittifak ise sırf yüzde 2’ye gerileyerek oldukça düşük düzeylerde kalıyor. Bu tablo, Batı merkezli dış siyaset anlayışının toplumsal karşılığının giderek eridiğine işaret ederken, yüzde 13,4’lük “fikrim yok” oranı ise dış siyasette taraf arayışının büsbütün bitmediğini gösteriyor. Ancak genel fotoğraf açık: Türkiye’de kamuoyu, ittifaklara eklemlenen değil, kendi tartısını koyan bir dış siyaset vizyonuna daha sıcak bakıyor.
SAVAŞIN SORUMLUSU İSRAİL VE ABD
Türkiye’nin diplomatik eforları desteklemesi, savaşın sona erdirilmesi, ateşkesin uzatılması, görüşmelerin sürdürülmesi, arabulucu vazifesini üstlenen Pakistan ile yakından temas halinde bulunması ve “yapıcı” olmaya çağırması üzere teşebbüsleri izlediği barış siyasetlerini gözler önüne sermektedir.
İran savaşının çıkmasının en önemli sorumlularına ait değerlendirmelerde kamuoyu görüşünü hayli net bir biçimde ortaya koydu.
Grafik, kamuoyunun ABD-İsrail-İran çizgisindeki mümkün bir savaşın sorumluluğunu büyük ölçüde Batı eksenine yüklediğini ortaya koyuyor. Katılımcılarınyüzde 41,9’u İsrail’i, yüzde 36,4’ü ise ABD’yi en önemli sorumlu olarak görürken,İran’ı sorumlu tutanların oranı sırf yüzde 1,8’de kalıyor. “Hiçbiri” diyenlerin yüzde 1,3 üzere epeyce düşük bir düzeyde olması da, toplumun bu mevzuda net bir fail algısına sahip olduğunu gösteriyor.
Öte yandan yüzde 18,6’lık “fikrim yok” oranı, hatırı sayılır bir kesitin bahse uzaklıklı ya da kararsız olduğunu ortaya koysa da genel tablo değişmiyor: Türkiye’de kamuoyu, bölgedeki tansiyonların sorumluluğunu yüklü olarak İsrail ve ABD’ye atfediyor. Bu durum, dış siyaset algısında Batı’ya yönelik güvensizliğin ve eleştirel yaklaşımın güçlü bir biçimde devam ettiğine işaret ediyor.
SAVAŞTAN EN ÇOK ZİYAN GÖREN
Taraflar ortasından savaştan en çok ziyan görenin kim olduğuna dair değerlendirmeler incelendiğinde İran’ın yüzde 31’lik bir oranla birinci sırada açık orta yer aldığı görülmektedir.
ABD-İsrail-İran savaşında en büyük ziyanı kimin göreceğine dair algının yüklü olarak İran üzerinde ağırlaştığını gösteriyor. İştirakçilerin yüzde 31,7’si İran’ın en çok ziyan göreceğini düşünürken, Türkiye yüzde 14,2 ile ikinci sırada yer alıyor. İsrail yüzde 12,9 ve Arap ülkeleri yüzde 10,5 de değerli ölçüde risk altında görülürken, ABD’nin sadece yüzde 5,4 ile daha sonlu ziyan göreceği istikametinde bir kanaat öne çıkıyor. Avrupa ülkelerinin yüzde 2,9 üzere düşük bir oranda kalması ise savaşın tesirinin daha çok bölgesel olacağı algısını yansıtıyor.
Öte yandan yüzde 16,5’lik “fikrim yok” oranı, belirsizliğin hala değerli bir yer tuttuğunu ortaya koysa da genel tablo net: Kamuoyuna nazaran bu türlü bir çatışmanın en ağır bedelini bölge ülkeleri, bilhassa de İran ödeyecek. Türkiye’nin ikinci sırada görülmesi ise, coğrafik ve jeopolitik yakınlık nedeniyle toplumda muhtemel risklerin ciddiye alındığını gösteriyor.
SAVAŞTA EN ÇOK YARAR GÖREN
ABD-İsrail-İran savaşında en büyük faydayı kimin göreceğine dair algının yüklü olarak İsrail üzerinde ağırlaştığını gösteriyor.
Katılımcıların yüzde 19,6’sı İsrail’in en çok faydayı sağladığını düşünürken, ABD ise yüzde 19,1 ile ikinci sırada yer alıyor. İran yüzde 8,1, Türkiye 4,0, Avrupa ülkeleri 2,8 ve Arap ülkeleri yüzde 1,9 ile savaştan neredeyse hiç yarar sağlayamadığı dikkat çekti. Öte yandan yüzde 34,2’lik fikrim yok ve yüzde 10,3’lük başka oranları, toplam yüzde 44,5 ile belirsizliğin hala değerli bir yer tuttuğunu ortaya koydu.
TÜRKİYE’NİN ÖNCELİĞİ: KENDİ GÜVENLİĞİ
“Türkiye’nin mevcut savaşta önceliği ne olmalı?” sorusuna verilen karşılıklar güvenlik odaklı bir tabloyu ortaya koydu. İştirakçilerin dörtte birinden fazlası, Türkiye’nin önceliğinin kendi kara, deniz ve hava alanının güvenliği olması gerektiğini belirtti.
Grafik incelendiğinde, iştirakçiler yüzde 28,7’lik bir oranla Türkiye’nin kendi kara, deniz ve hava alanının güvenliğini öncelediğini tabir etti. İkinci sırada yüzde 19,5 ile bölgesel güç istikrarı ve rekabetteki pozisyonunu korumak, yüzde 16,1’lik oranla komşularıyla iş birliği/dayanışma içerisinde olması, yüzde 9,8 ile NATO ülkeleriyle işbirliği ve dayanışma, yüzde 6,6’lık oranla güç ve besine erişim, yüzde 5,2 ile dini, mezhepsel ve kültürel bağlar geldi. Yüzde 14,’lik bir oranla fikrim yok sözü beyan edildi.
