Bağ-Kur sigortalıları için emeklilik koşullarını tekrar belirleyecek olan yasal düzenleme çalışmaları devam ediyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın açıklamalarıyla netleşen hazırlık süreci, milyonlarca esnaf ve bağımsız çalışan için 5 yıllık bir erken emeklilik avantajı potansiyeli taşıyor. Lakin düzenlemenin kapsamı ve hangi sigorta başlangıç tarihlerini kapsayacağı konusu şimdi netlik kazanmış değil.
MEVCUT SİSTEMDE EMEKLİLİK KOŞULLARI
Hali hazırdaki mevzuata nazaran Bağ-Kur kapsamındaki vatandaşların emeklilik koşulları, sigorta başlangıç tarihlerine nazaran üç ana kümeye ayrılıyor:
8 Eylül 1999 ve öncesi: Bayanlar 7.200 gün, erkekler ise 9.000 günle (yaş kaidesi aranmaksızın) EYT kapsamında emekli olabiliyor.
9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 ortası: Kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ve 9.000 gün kuralı aranıyor.
1 Mayıs 2008 sonrası: Kadın ve erkeklerde 9.000 prim günü ile kademeli olarak 65’e kadar uzanan yaş kaidesi uygulanıyor.
PRİM İNDİRİMİNİN UYGULANMA SENARYOLARI
Dünya Gazetesi müellifi SGK Uzmanı Özgür Erdursun’un değerlendirmelerine nazaran, düzenlemenin hayata geçirilme biçimi farklı sonuçlar doğurabilir. Şayet genel bir 1.800 günlük indirim uygulanırsa, 9.000 gün kuralı 7.200’e, halihazırda 7.200 gün olan bayan sigortalıların koşulu ise 5.400 güne düşebilir. Fakat düzenleme yalnızca 9.000 gün koşulunu 7.200’e eşitlemeyi hedeflerse, 1999 öncesi bayan sigortalılar bu avantajın dışında kalabilir.
DÜZENLEMEDEN EN ÇOK KİMLER FAYDALANACAK?
Yapılan tahliller, düzenlemenin tesirinin sigortalılık başlangıcına nazaran değişkenlik göstereceğini ortaya koyuyor:
1999 Öncesi Sigortalılar: Bu küme, yaş kaidesi aranmadığı için düzenlemeden en somut faydayı sağlayan kesim olacak. Prim kaidesinin düşmesiyle birlikte direkt emeklilik hakkı elde edilebilecek.
1999 Sonrası Sigortalılar: Prim gün sayısı düşse dahi yaş kuralı devam ettiği için, bu gruptakilerin emekli olabilmek için belirlenen yaşı beklemeleri gerekecek. Kademeli emeklilik düzenlemesi eşlik etmediği sürece bu kümenin avantajı sonlu kalacak.
2008 Sonrası Sigortalılar: Kademeli yaş artışı nedeniyle prim indiriminin bu küme üzerindeki tesiri epey düşük öngörülüyor.
İHYA MALİYETLERİ VE TEKNİK DETAYLAR
Düzenlemenin bir öteki kıymetli boyutu ise geçmişte borçları nedeniyle silinen hizmet müddetlerinin geri kazanılması, yani “ihya” konusu.
Emeklilik hakkı elde etmek isteyen sigortalıların dondurulan günlerini satın almaları gerekebilir. Bu durumun sigortalılar için 300 bin TL ile 1,5 milyon TL ortasında değişen maliyetler oluşturabileceği, devlet açısından ise değerli bir prim tahsilatı manasına geleceği belirtiliyor.
KADEMELİ EMEKLİLİK BEKLENTİSİ
Sonuç olarak, 7.200 gün düzenlemesi bilhassa 1999 öncesi girişli erkek Bağ-Kurlular için büyük bir fırsat sunarken, öteki kümeler için asıl belirleyici ögenin “kademeli emeklilik” olup olmayacağı vurgulanıyor. Düzenlemenin 2026 yılı içerisinde yasalaşması beklenirken, sonuncu yasa metni açıklandığında her sigortalının kendi özel durumuna nazaran bir hesaplama yapması gerekecek.
