8 Mayıs 1945’te, müttefiklerinin Almanlara karşı kazandığı zaferin kutlamaları sırasında, Cezayir’in 300 kilometre doğusundaki Setif bölgesinde Cezayir’in bağımsızlığının talep edildiği bir şova Fransız sömürge güçleri tarafından müdahale edilmiş ve bu baskın binlerce vefatla sonuçlanmıştı.
O gün yasaklı Cezayir Halk Partisi’nin milliyetçi lideri Messali Hac’ın daveti üzerine, Cezayir Halk Birliği’nin ve Müslümanların Fransız vatandaşlığına kabulünü talep eden Manifesto ve Özgürlük Dostları’nın kurucusu Ferhat Abbas’ın kenti Setif’te zaferi kutlamak için 8 bin ila 10 bin kişilik bir kalabalık toplandı.
BAĞIMSIZ CEZAYİR BAYRAĞI
Gösteride ortada bir hilal ve yıldız bulunan yeşil ve beyaz Cezayir bayrağı birinci kere Fransız bayrağının yanında göründü. Kutlamada, müttefiklerin zaferi için yapılan tezahüratlardan sonra, “Yaşasın bağımsız Cezayir” çığlıkları yükselmeye başladı.
BOUZİD SAAL
Şehrin Belediye Başkanı Yardımcısının, bayrakların indirilmesi buyruğu vermesine karşın Cezayir bayrağını indirmeyi reddeden 26 yaşındaki genç Müslüman izci Bouzid Saal’in, patlak veren çatışmada bir polis tarafından vurularak öldürülmesi, göstericiler ortasında paniğe ve ayaklanmaların başlamasına neden oldu.
Cezayirli göstericilerin öfkesi Fransız vatandaşlarına yöneldi. Tarihçi Benjamin Stora yahut Guy Breville’ye nazaran, ayaklanmalarda 86 sivil ve 16 askeri işçi olmak üzere 102 Avrupalı öldürüldü. Havanın kararmasıyla şovlar kırsal bölgelere ve başka kentlere, Guelma, Kherrata ve Bona’ya (şimdi ki Annabe’ye) yayıldı ve şiddet, yağma, atak, tecavüz ve suikastlar da dahil olmak üzere karışıklıklar iki gün boyunca devam etti.
ACIMASIZCA BASTIRILAN GÖSTERİLER
General Charles de Gaulle’ün süreksiz hükümeti, olaylara General Duval liderliğinde baskıyla karşılık verdi. Sıkıyönetim ve sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Setif’ten kıyıya kadar 150 kilometre uzaklıktaki rastgele bir hareket yasaklandı. Ayrıyeten ulusal hareketin başkanları de tutuklandı.
Fransız kuvvetleri, izci üyelerini ve sivilleri yalnızca kuşku üzerine yargısızca infaz ettiler. 5 bin ila 10 bin nufüsa sahip köylerin tamamı, bağımsızlık savunucularına konut sahipliği yaptıkları gerekçesiyle uçaklarla bombalandı ve yakıldı. Bayanlar, çocuklar ve yaşlılar öldürdü.
15 gün içinde mahalle sakinlerine 20 hava saldırısı yapıldı. 44 köy yıkılırken, Madashir (dağlarda izole köyler) yerle bir edildi. Resmi Cezayir evraklarına nazaran katliamda 45 bin kişi öldürüldü. Batılı tarihçiler ise ölenlerin sayısının 100’ü Avrupalı olmak üzere 15 ile 20 bin ortasında değiştiğini belirttiler.
DÖRT BİN İDAM CEZASI
Kasım 1945’te ayaklanmayla kontaklı olarak tutuklamalar devam etti. Dört bin kişi idam edildi.
General Duval, sömürge hükümetine gönderdiği bir mektupta:
“Size 10 yıldır barış garantisi verdim. Bunu iki toplumu uzlaştırmak için kullanmak size kalmış.” Bazılarına nazaran, 1954’te patlak veren ve Evian muahedeleri ve Cezayir’in 1962’deki bağımsızlığıyla sona eren Cezayir bağımsızlık savaşının birinci kısmı aslında 1945’te başladı. 2005 yılında, Fransa’nın Cezayir Büyükelçisi bu katliamların ‘affedilemez bir trajedi’ olduğunu resmen kabul etti. 10 yıl sonra, 2015 yılında Fransa Gaziler Devlet Bakanı Jean-Marc Todeschini, Cezayir’deki katliamların anma merasimine katılarak 8 Mayıs 1945’te birinci ölen Bouzid Saal’in mezarına katliamın anısına çelenk koydu.
