Pekin’in Meta–Manus mutabakatını durdurması, yapay zekanın jeopolitik rekabette kritik rolünü bir kere daha ortaya koydu. Uzmanlara nazaran bu adım, global yatırım istikrarlarını de etkileyebilir.
ÇİN-ABD TEKNOLOJİ YARIŞI KIZIŞIYOR: YAPAY ZEKA STRATEJİK VARLIK
Çin ile ABD arasındaki yapay zeka rekabeti, global teknoloji ve finans piyasalarını etkilemeye devam ediyor. Son olarak Pekin idaresinin, Meta’nın Çinli teşebbüs Manus’u satın alma teşebbüsünü durdurması, bu rekabetin yeni bir boyuta taşındığını gösterdi.
Vuhan’da üç mühendis tarafından kurulan Manus, otonom vazifeleri yerine getirebilen yapay zeka casusuyla kısa müddette dikkat çekmişti. 2025 sonunda Meta ile yaklaşık 2 milyar dolarlık bir satın alma mutabakatına varılması, Çinli bir teşebbüsün global pazara açılması açısından kıymetli görülüyordu.
ÇİN NEDEN META MUTABAKATINI DURDURDU?
Ancak Çin hükümeti, şirketin CEO’su Xiao Hong ve baş bilim insanı Ji Yichao’ya yurtdışı çıkış yasağı getirdi. Ayrıyeten Ulusal Kalkınma ve Islahat Kurulu tarafından yürütülen incelemede, satış sürecinin yatırım kurallarını ihlal ettiği tespit edildi.
New York Times analizine nazaran bu adım, Çin’in yapay zeka teknolojilerini artık açıkça “stratejik varlık” olarak gördüğünü ortaya koyuyor.
Gelişme, Washington ile Pekin ortasında ileri teknoloji üzerinden yürütülen jeopolitik rekabeti de derinleştirdi. Bilgilere nazaran Çinli şirketlerle yabancı yatırımcılar ortasındaki muahedeler 2021’den bu yana sert formda düşüşte. 2024’te süreç sayısı yüzde 73 azalırken, toplam hacim 54 milyar dolardan 7,8 milyar dolara geriledi.
YAPAY ZEKA REKABETİ NEREYE GİDİYOR?
Artan siyasi ve regülasyon riskleri, yatırım stratejilerini de değiştiriyor. Çinli teşebbüsler daha çok mahallî sermayeye yönelirken, ABD merkezli fonlar da Çin pazarından çekilmeye başladı.
Bazı şirketler ise globalleşme için alternatif yollar arıyor. Örneğin ByteDance ve Shein üzere firmalar merkezlerini Singapur’a taşıdı. Manus da benzeri formda kısa müddette Singapur’a taşınmıştı.
Çin Komünist Partisi’nin yayın organı Küresel Times ise kararın jeopolitik rekabetten çok güvenlik dertleriyle alındığını savundu. Tahlilde, yapay zeka ve data temelli mutabakatların “sıradan ticari işlemler” olarak görülemeyeceği ve devlet kontrolünün kaçınılmaz olduğu vurgulandı.
Uzmanlara nazaran Pekin’in bu müdahalesi, sadece Meta–Manus muahedesini değil, gelecekteki benzeri teknoloji yatırımlarını da direkt etkileyecek.
