Afrika’nın derinliklerinde, yer kabuğunun altında sessizce ilerleyen devasa bir güç, kıtayı bilim insanlarının hiç beklemediği bir biçimde tekrar şekillendiriyor. “Afrika Hiper-Tepesi” ismi verilen bu dev sıcak unsur akışı, kıtayı yalnızca kenara yanlışsız değil, boylamasına da çekiştiriyor.
Jeofizikçiler, Dünya’nın dış kabuğu olan litosferin bu dev baskıya nasıl cevap verdiğini değişik bir örnekle açıklıyor: Silly Putty (Akıllı Macun).
Hızlı darbe: Eğer litosfere bir çekiçle vurursanız çatlar ve kırılır (depremler).
Yavaş çekme: Ancak onu yavaşça çekerseniz esner ve akar.
Afrika’nın altındaki bu dev sıcak akış, litosferi yavaşça esneterek kıtayı yeni bir okyanus oluşturacak formda hazırlıyor.
Onlarca yıldır bilim insanları, Afrika’daki büyük çatlağın yalnızca iki yana gerçek açıldığını sanıyordu. Fakat GPS ölçümleri şaşırtan bir gerçeği ortaya çıkardı: Kıta yalnızca açılmıyor, tıpkı vakitte fay çizgisine paralel olarak kuzeye hakikat kayıyor.
Virginia Tech ve New Mexico Tech araştırmacıları, gelişmiş 3D simülasyonlarla bu gizemi çözdü. Kıtanın altındaki dev mantodan fışkıran sıcak kayaç akıntısı, bir ırmak üzere kuzeye yanlışsız akıyor. Bu akıntı, üzerindeki kıtayı da bir sürükleyerek beklenmedik istikametlere gerçek büküyor.
Dönen Mikroplakalar: Victoria Plakası
Çatlağın tam ortasında yer alan “Victoria” isimli mikroplaka, bu devasa güçlerin tesiriyle adeta bir dişli üzere dönüyor:
Dönüş suratı: Victoria plakası saat istikametinin bilakis, her yıl yaklaşık 6,5 milimetre süratle dönüyor.
Bu karmaşık dönüş ve kayma hareketleri, Afrika’nın bölünmesinin kolay bir “kopma” değil, derinlerdeki devasa bir “yoğrulma” süreci olduğunu gösteriyor.
Milyonlarca yıl sonra ne olacak?
Bilim beşerlerine nazaran bu süreç durdurulamaz. Afrika’nın doğusu ana karadan büsbütün kopacak ve ortada yeni bir deniz oluşacak. Fakat bu bölünme, derinlerdeki devasa sıcak akıntıların tesiriyle, haritalarda gördüğümüzden çok daha “yamuk” ve karmaşık bir formda gerçekleşecek.
