Ornitorenk tabiatın adeta farklı kesimleri birleştirerek yarattığı en büyük gizemlerden biri olmaya devam ediyor. Avrupalı bilim insanları onu birinci keşfettiğinde, birinin ördek gagası, kunduz kuyruğu ve su samuru ayaklarını bir göğüslü gövdesine diktiğini sanmıştı. Lakin son yapılan bir keşif, bu “evrimsel mozaiğin” göründüğünden çok daha tuhaf olduğunu kanıtladı. Bilim dünyasını sarsan bu yeni bulguya nazaran, ornitorenklerin kürklerinde yalnızca kuşlara has olduğu sanılan mikroskobik yapılar bulundu.
İÇİNİN BOŞ OLDUĞU ORTAYA ÇIKTI
Belçika’daki Ghent Üniversitesi araştırmacıları, 126 farklı göğüslü cinsini inceledikleri devasa bir çalışmada ezber bozan bir istisnayla karşılaştı: Ornitorenk. Araştırma, ornitorenklerin tüylerinde bulunan ve renk pigmentlerini depolayan “melanozom” isimli yapıların içinin boş olduğunu ortaya koydu. Bu durum, şimdiye kadar yalnızca kuşlarda görülen bir özellikti; tüm memelilerde ve hatta ornitorenkin en yakın akrabası ekidne (dikenli karıncayiyen) de bile bu yapılar büsbütün katıydı.
HÜCRE DÜZEYİNDE KUŞ-MEMELİ KARIŞIMI
Elektron mikroskobu altında incelenen ornitorenk tüyleri, eşsiz bir tasarımı gözler önüne serdi. Kuşlardaki içi boş melanozomlar çoklukla çubuk yahut yassı şekilliyken, ornitorenginkiler hava dolu merkezlere sahip küreler halinde. Bu, tabiatın birebir tahlili (hafiflik ve yalıtım) iki farklı canlı kümesinde büsbütün farklı yollarla ürettiğinin (yakınsak evrim) delili olarak görülüyor.
RENK KODLARINI GÖRMEZDEN GELEN TEK CANLI
Memelilerde ekseriyetle kural şudur: Çubuk halli melanozomlar siyah/kahverengi, global olanlar ise kırmızı/sarı renk verir. Lakin ornitorenk bu kuralı da bozuyor:
Şekil: Global (Normalde kırmızı/sarı olması gerekirdi).
İçerik: Siyah/kahverengi pigment.
Sonuç: Bu uyumsuzluk sayesinde hayvan, “kırmızı kodlu” depolama ünitelerinde siyah pigment taşıyarak mat kahverengi rengini alıyor.
KUŞLARDAKİ ÜZERE NİZAMLI DEĞİL
Kuşlarda içi boş melanozomlar, ışığı kırarak metalik ve parıltılı renkler (iridans) oluşturur. Ornitorenk bu gelişmiş fizikî yapıya sahip olmasına karşın mat bir kahverengidir. Bunun sebebi, kuşlardaki üzere nizamlı katmanlar yerine melanozomların rastgele dağılmış olmasıdır. Yani ornitorenk, muazzam bir görsel şölen yaratacak “donanıma” sahip olsa da bu donanımı yalnızca pratik hedefler için kullanıyor.
Eğer bu boşluklar gösterişli renkler yaratmıyorsa, ne işe yarıyor? Bilim insanlarının önde gelen teorisine nazaran bu mikro hava cepleri iki kritik avantaj sağlıyor:
Yalıtım: Soğuk tatlı sularda beden ısısını korumak.
Batmazlık (Kaldırma Kuvveti): Suyun üzerinde daha rahat durabilmek. Karada yaşayan en yakın akrabası ekidnede bu boşlukların olmaması, bu teoriyi güçlendiriyor.
KANSER ARAŞTIRMALARI İÇİN YENİ BİR UMUT OLABİLİR
Bu keşif yalnızca tabiat tarihi için değil, tıp dünyası için de kritik olabilir. İnsanlarda içi boş yahut halka formundaki melanozomlar ekseriyetle melanom (cilt kanseri) hücrelerinde görülen olağandışı bir durumdur. Lakin ornitorenklerde bu yapı büsbütün sağlıklı ve olağandır. Bilim insanları, ornitorenkleri inceleyerek hücrelerin bu yapıları nasıl sağlıklı bir formda yönettiğini anlayabilir ve kanser araştırmalarında yeni modeller geliştirebilir.
