Küresel besin piyasaları, Orta Doğu’dan gelen sıcak haberlerle sarsılıyor. Dünyanın en büyük ikinci Antep fıstığı üreticisi olan İran’da patlak veren savaş, yalnızca jeopolitik istikrarları değil, mutfağımızdaki lezzetlerin fiyatını da değiştirdi. Toplumsal medyadaki “Dubai çikolatası” akımıyla tavan yapan talep, arz kriziyle birleşince Antep fıstığı fiyatları son 8 yılın doruğuna tırmandı.
ARDI ARKASI KESİLMEYEN KRİZLER ANTEP FISTIĞINI VURDU
Şubat ayı sonunda İran’da başlayan savaş, global tedarik zincirinde onarılması güç bir gedik açtı. Dünya Antep fıstığı üretiminin beşten birini, ihracatının ise üçte birini tek başına göğüsleyen İran’daki çatışmalar, lojistik çizgileri büsbütün kilitledi. Mart ayı prestijiyle Antep fıstığının pound (yaklaşık 453 gram) fiyatı 4,57 dolara çıkarak Mayıs 2018’den bu yana en yüksek düzeyini gördü.
SOSYAL MEDYA AKIMLARI PATLAMAYI TETİKLEDİ
Krizin zamanlaması, besin kesimi için tam bir “kusursuz fırtına” niteliğinde. Bilhassa 2023 sonundan itibaren toplumsal medyada viral olan Antep fıstıklı çikolata eserleri; Avrupa, Orta Doğu ve Asya’da talebi daha evvel görülmemiş bir süratle artırdı. Son iki yılda fiyatlardaki artış oranı yüzde 30’u buldu.
LOJİSTİK KİLİTLENDİ REZERVASYONLAR İPTAL
2 Mart tarihi prestijiyle Orta Doğu’ya yönelik sevkiyatlarda yeni rezervasyonlar büsbütün durduruldu. Savaşın tesiriyle irtibat kesintileri ve yaptırımlar birleşince, eserlerin global pazara çıkışı imkansız hale geldi. Bu durumdan en çok etkilenenlerin başında, dünyanın en büyük ithalatçılarından biri olan Hindistan pazarı geliyor.
HASAT BEKLENTİSİ BELİRSİZ
Fiyatları tetikleyen bir öbür öge ise 2025 hasadının zati düşük bekleniyor olmasıydı. İran’ın kuzeydoğusundaki devasa fıstık bahçelerinin savaş nedeniyle ziyan görüp görmediği ise şimdi bilinmiyor. Şayet üretim alanları fizikî ziyan gördüyse, fiyatlardaki yükselişin uzun yıllara yayılabileceği öngörülüyor.
GIDA DALINDA İKAME DÖNEMİ
Antep fıstığı, dondurma ve şekerleme dalında ikamesi en güç hammaddelerden biri olarak kabul ediliyor. Lakin arz daralması nedeniyle üreticilerin önünde üç şiddetli yol var:
Fiyat Artışı: Ürün etiketlerine yansıtılacak önemli artırımlar.
Tarif Değişimi: Antep fıstığı oranının azaltılması yahut “fıstık aromalı” eserlere geçiş.
Alternatif Kuruyemiş: Daha ucuz olan yer fıstığı yahut fındık üzere eserlere yönelme.
PİYASALAR İÇİN KRİTİK BEKLEYİŞ
İran devre dışı kalırken, gözler ABD’ye çevrildi. Global üretimin %40’ını, sevkiyatın ise yarısını gerçekleştiren ABD’nin, bu devasa talep karşısında fiyatları dengeleyip dengeleyemeyeceği merak konusu.
TÜRKİYE DİREKT ETKİLENİYOR
İran’daki sevkiyat krizi, Türkiye’de”yeşil altın” fiyatlarını direkt etkiliyor. Global arzın daralmasıyla yerli Antep fıstığı ihracatta rekor fiyatlara ulaşırken, bu durum iç piyasada baklava ve tatlı fiyatlarına dev artırımlar olarak yansıyor. Uzmanlar, yükselen maliyetler nedeniyle besin endüstrisinde fıstık yerine daha ucuz ikame eserlerin kullanımının artabileceği konusunda uyarıyor.
