İran’daki savaşta petrol ve doğal gaz krizine neden olan Hürmüz Boğazı, gübre tadariğini de sekteye uğrattığı için besin üreritimine de darbe vuruyor. Birleşmiş Milletler datalarına nazaran, dünya gübre ticaretinin yaklaşık üçte biri olağan kurallarda Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Lakin savaşın başlamasından bu yana gübre fiyatları yüzde 80 artmış durumda. Artan maliyetler, çiftçilerin üretim kararlarını zorlaştırırken, besin arzında önemli daralma riskini beraberinde getiriyor.
Dünyanın önde gelen gübre üreticilerinden Yara International CEO’su Svein Tore Holsether, gübre arzındaki kesintilerin haftada 10 milyar öğüne mal olabileceğini açıkladı.
500 bin ton kayıp
Basra Körfezi’nde artan çatışmaların Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatları aksattığını belirten Holsether, bunun global tarım zincirini direkt tehdit ettiğini vurguladı. Halihazırda dünya genelinde yaklaşık 500 bin ton azot bazlı gübre üretiminin durduğunu söz eden Holsether, gübre kullanımındaki düşüşün birtakım eserlerde randımanı birinci dönemde yüzde 50’ye kadar azaltabileceğini söyledi. Bilhassa Asya, Güneydoğu Asya, Afrika ve Latin Amerika üzere bölgelerde tesirin çok daha sert hissedilmesi bekleniyor.
Gıda krizi kaçınılmaz
Avrupa üzere varlıklı bölgelerin artan fiyatlara karşın besine erişim sağlayabileceği, fakat bunun global ölçekte bir “gıda rekabeti” yaratacağı söz ediliyor. Holsether, bu durumun en büyük bedelini düşük gelirli ülkelerin ödeyeceğini belirterek, “Zengin ülkeler gıdayı satın alabilir, lakin fakirler birebir yarışa giremez” ikazında bulundu.
Öte yandan İngiltere’de besin enflasyonunun yıl sonuna kadar yüzde 10’a ulaşabileceği iddia edilirken, artan güç ve üretim maliyetleri çiftçilerin üzerindeki baskıyı daha da artırıyor. Uzmanlar, savaşın uzaması halinde global besin krizinin kaçınılmaz olabileceğine dikkat çekiyor.
Zam şampiyonu yeşil soğan
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Lideri Şemsi Bayraktar, nisanda markette 40 eserin 18’inde fiyat artışı, 12’sinde ise fiyat azalışı görüldüğünü bildirdi. Bayraktar, “Nisan ayında markette fiyatı en fazla artan eser yüzde 48.7 ile yeşil soğan oldu. Yeşil soğandaki fiyat artışını yüzde 29.9 ile ıspanak, yüzde 29.2 ile kuru soğan, yüzde 7.6 ile nohut ve yüzde 7.5 ile zeytinyağı takip etti. Markette fiyatı en fazla azalan eser ise yüzde 74.3 ile patlıcan oldu. Patlıcanı yüzde 61.1 ile sivri biber, yüzde 47.2 ile elma, yüzde 38.9 ile havuç ve yüzde 37.7 ile salatalık takip etti” dedi.
45 milyon açlık riski
Uzmanlara nazaran tesirler kısa vadede raflara yansımayacak, fakat hasat devrinde tablo ağırlaşacak. Bilhassa pirinç üzere temel besin eserlerinde üretim açığı oluşabileceği uyarısı yapılıyor. Dünya Besin Programı ise Orta Doğu’daki krizin 2026 yılı içinde 45 milyon kişiyi daha akut açlık riskiyle karşı karşıya bırakabileceğini öngörüyor.
