İsmail Şahin / İSTANBUL – Dijital dünyanın “Vahşi Batı” periyoduna son vermeye kararlı olan Avustralya, global teknoloji devlerini mahallî yasalar ve vergi sistemleri altına sokma konusunda dünyaya öncülük etmeye devam ediyor. Meta, Google ve TikTok üzere teknoloji devlerine mahallî haber kuruluşlarına istekli ödeme muahedeleri yapmaları, aksi halde Avustralya’daki gelirleri üzerinden yüzde 2.25 oranında zarurî vergi ödemelerine yönelik yasa tasarısı hazırlayan Avustralya hükümeti, medya şirketlerine 200-250 milyon Avustralya Doları (yaklaşık 144 ila 179 milyon dolar) civarında bir gelir yaratmak istiyor bekleniyor. Şayet teknoloji devleri haber kuruluşları ile istekli olarak muahede yapmazlarsa yıllık gelirlerinin yüzde 2.25’i oranında yani 267 milyon dolar ‘cezalı vergi’ ödemek zorunda kalacak. Tasarıya “dijital hizmet vergisi” tepkisi veren teknoloji devleri, daha bu şoku atlatamadan bankacılık dalından “haksız rekabet” darbesi yedi. Mahallî bankalar, Google, Apple ve Meta üzere şirketlerin bankacılık gibisi hizmetler sunmasına karşın adil vergi ödemediğini hazırladıkları raporla ortaya koydu.
Avustralya Bankacılık Birliği’nin yayımladığı rapora nazaran Alphabet, Apple ve Meta’nın ülkede ödediği toplam kurumlar vergisi sırf 366 milyon dolar olurken, ülkenin dört büyük bankası birebir devirde 7 milyar dolar vergi ödedi.
Karşılaştırma piyasa pahası açısından daha da dikkat cazip. Üç teknoloji devinin toplam bedeli yaklaşık 10 trilyon dolar düzeyindeyken, 4 büyük Avustralya bankasının toplam kıymeti yaklaşık 500 milyar dolar. Buna karşın vergi katkısındaki fark devasa boyutta.
Eşitlik istiyorlar
Birlik CEO’su Simon Birmingham, global teknoloji şirketlerinin ödeme sistemleri ve finansal hizmetlerde bankalara misal faaliyet yürüttüğünü fakat vergi yükümlülüklerine tabi olmadığını söyledi. Bankaların geçen yıl 11.3 milyar dolar vergi katkısı sağladığına dikkat çekilen raporda, finansal hatalarla gayrete 1.8 milyar dolar ve toplumsal projelere yüz milyonlarca dolar harcadıklarına dikkkat çekilerek yabancı teknoloji devlerinin de mahallî bankalarla tıpkı vergi ve kontrol çerçevesine alınması isteniyor.
Avustralya’nın bu kararlı tavrı, Silikon Vadisi’nin hudut tanımaz gücüne karşı Avrupa Birliği, ABD için de bir yol haritası niteliği taşıyor.
10 milyar dolar vergilendirilmedi
Avustralya medyası bu rapor sonrasında teknoloji devlerinin vergilendirmeden yurt dışına kaçırdıkları paraların peşine düştü. Teknoloji devlerinin geçtiğimiz yıl Avustalya’dan elde ettiği 10 milyar dolardan fazla kaynağı offshore transferleri ile yurtdışına çıkartarak vergilendirmediği belirlendi. Milyarlarca dolarlık bilgi merkezi yatırımları, çip alımları ve yapay zekâ geliştirme harcamaları yapan şirketlerin, tıpkı vakitte kârlarını düşük vergili bölgelere yönlendirmesi tenkitlerin ana noktasını oluşturuyor. Uzmanlara nazaran bu durum, “AI çağında vergi adaleti” tartışmasını büyütüyor.
Türkiye’de altyapı hazır, yabancılar kullanıyor
Apple Hisse, Google Hisse dünyada toplu taşımadan market alışverişine kadar bir çok alanda bankacılık gibisi ödeme hizmeti veriyor. Bir banka hesabı yahut kredi kartı bu ödeme sistemlerine tanımlanarak, cep telefonu yahut akıllı saatten temassız ödeme yapılabiliyor. Fakat Türkiye’de resmi olarak kullanıma sunulmuş değil. Apple ve Google’ın bu hizmetleri Türkiye’ye getirmesi için mahallî bankalar, BDDK ve Merkez Bankası ile mutabakatı gerekiyor. Lakin sistem Türkiye’de çalışıyor. Türkiye’ye gelen bir turist, Apple Hisse yahut Google Hisse ile Türkiye’deki bir markette, restoranda yahut kafede sıkıntısız ödeme yapabiliyor. Ayrıyeten Revolut, Wise yahut Zen üzere yurt dışı menşeli finansal servislerden kart alıp, bu kartları Apple Hisse yahut Google Pay’e ekleyerek Türkiye’de kullanılabiliyor. Öbür sistem ise telefonun bölgesini (örneğin ABD yahut İngiltere) değiştirerek cüzdan uygulamasını etkin hale getirip ödeme yapıyorlar. Bu sistemde de yurtdışı bir karta muhtaçlık var. Başka taraftan gençlere yönelik dünyanın en büyük dijital bankacılık uygulaması Revolut Türkiye pazarına girmek için hazırlık yapıyor. Yani şu anda Türkiye’de altyapı hazır, lakin Türk banka kartlarının kullanımı için bir düzenleme gerekli.
