İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsünün tahlillerine nazaran, 2300’de deniz düzeyinin 15 metre yükselmesiyle İstanbul limanları ve kıyı sistemlerinin büyük kısmı ile 10 binden fazla yapı yüksek risk altında olacak.
Enstitüde yürütülen araştırmalar, milletlerarası iklim projeksiyonlarına dayanarak, kentin hem Karadeniz hem de Marmara Denizi’ne kıyısı olması nedeniyle iklim değişikliğine karşı en kırılgan liman kentlerinden biri olduğunu gösterdi.
2300 İÇİN FELAKET UYARISI: LİMANLAR YOK OLACAK, KENT SULARA TESLİM OLACAK
İstanbul’un stratejik pozisyonu, iklim değişikliğinin tesirlerini liman altyapısı, ticaret yolları ve kıyı yerleşimleri açısından kritik bir risk alanına dönüştürüyor. Enstitü bünyesinde, başta Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) projeksiyonları olmak üzere memleketler arası iklim senaryolarına dayalı yürütülen Coğrafik Bilgi Sistemleri (GIS) tabanlı tahliller, 2050, 2100 ve 2300 yılları için dikkati çeken sonuçlar ortaya koyuyor.
İstanbul limanlarına yönelik iklim senaryolarına nazaran, 2050’de deniz düzeyinin yaklaşık 1,5 metre yükselmesiyle limanların yaklaşık yüzde 70’inin risk altına girmesi öngörülürken, 2100’de 5 metre düzeyine ulaşabilecek artış durumunda limanların tamamının, demiryolu sınırlarının yüzde 60’tan ve karayollarının yüzde 40’tan fazlasının etkilenmesi bekleniyor.
En makûs senaryoyu temsil eden 2300 projeksiyonunda ise deniz düzeyindeki artışın 15 metreye kadar ulaşabileceği, bu durumda limanların büyük ölçüde fonksiyonsuz hale geleceği ve çok geniş kıyı alanlarının sular altında kalacağı bedellendiriliyor.
BUZUL ERİMELERİ DENİZ DÜZEYİNİ YÜKSELTİYOR
Ayrıca, bilimsel modellere nazaran, kutupsal ısınma tesiriyle hızlanan buz erimeleri deniz düzeylerinde önemli artışlara yol açıyor. Çoklu model ortalamalarına dayanan projeksiyonlarda 2050-2100 periyodunda bariz yükselme öngörülürken, denizler global ısınmanın en ölçülebilir tesirlerinin izlendiği alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Kurulu bilgilerine nazaran ise iklim değişikliğinden en fazla etkilenecek bölümlerin başında denizcilik geliyor.
Aşırı sıcaklıklar ekipman ömrünü kısaltıp güç tüketimini artırırken, ağır yağış ve sis liman operasyonlarında aksamalara yol açıyor. İç su yollarındaki düzey değişimleri nakliyecilik maliyetlerini yükseltirken, tuzlu su teşebbüsü yer altı ve içme suyu altyapısını tehdit ediyor. Ayrıyeten liman havzalarında tortullaşmanın artması tarama muhtaçlığını büyütürken, rüzgar ve dalga tesiri gemi yanaşma ile yükleme-boşaltma süreçlerini zorlaştırıyor. Tüm bu tesirler sigorta maliyetlerini artırıp finansal riskleri büyütürken, kıyı ekosistemleri ve sulak alanların kaybı biyolojik çeşitliliği azaltıyor.
“3 METRE İLE 15 METRE ORTASINDA AFET SENARYOSU”
İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Cem Gazioğlu, çalışmada İstanbul Boğazı ve etrafındaki kıyı yapılarının farklı senaryolarla modellendiğini söyledi.
En makûs senaryodaki sayılara dikkati çeken Gazioğlu, “Bu durumda Ambarlı Limanı, Haydarpaşa Limanı ve Yenikapı başta olmak üzere birçok kıyı yapısında su baskınları öngörülüyor. Yaklaşık 247 bin metrekare ile 1 milyon 730 bin metrekare ortasında alan ve 10 binden fazla yapı risk altında.” tabirini kullandı.
Gazioğlu, bu yapıların değerli kısmının liman operasyonlarına bağlı depolama ve lojistik tesisleri olduğuna dikkati çekerek, mümkün hasarın ticaret ve ulaşım ağlarını direkt sekteye uğratacağını aktardı.
Çözümün kapsamlı adaptasyon stratejilerinden geçtiğine işaret eden Gazioğlu, “Kritik limanların daha yüksek kotlara taşınması, dalgakıran, mendirek ve kıyı duvarlarının güçlendirilmesi gerekiyor. Sulak alanların korunması ve doğal bariyerlerin artırılması, GIS tabanlı erken ihtar ve dijital izleme sistemlerinin kurulması gereken öncelikli adımlar ortasında yer alıyor.” diye konuştu.
Gazioğlu, global ölçekte adaptasyon planlarının artmasına karşın uygulamada finansman ve yönetişim problemleri bulunduğunun altını çizerek, İstanbul üzere megakentlerde bütüncül ve acil planlamanın hayati ehemmiyet taşıdığını vurguladı.
“HEM ENDÜSTRİYEL HEM İÇME SUYU ALT YAPISINI TEHDİT EDER”
İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gürcan Büyüksalih ise iklim değişikliğinin zincirleme tesirlerine işaret ederek, kıyı erozyonu, tuzlu su teşebbüsü ve ekosistem kayıplarının liman bölgelerinde önemli tehdit oluşturduğunu kaydetti.
Limanların büyük kısmının büsbütün su altında kalabileceği ikazında bulunan Büyüksalih, “Kıyı dolgu alanları dalga tesiriyle aşınırken, yer altı su kaynaklarına tuzlu su karışması hem endüstriyel hem içme suyu altyapısını tehdit eder. Bu süreç, kara ve demiryolu temaslarında kesintilere yol açarak önemli bir lojistik kriz yaratır.” dedi.
Büyüksalih, İstanbul için riskin sırf ekonomik olmadığına değinerek, “Başta Haliç etrafı olmak üzere tarihi liman alanları ve kıyı yapıları da su altında kalma tehlikesiyle karşı karşıya. Bu durum, İstanbul’un memleketler arası ticaret merkezi rolünün yanı sıra kültürel mirasını da tehdit ediyor.” sözünü kullandı.
İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Dr. Öğr. Üyesi İrşad Bayırhan da modellemelerdeki belirsizliklere karşın risklerin büyüklüğünün net olduğunu tabir etti.
Bayırhan, bu nedenle planlamaların en muhtemel değil, en riskli senaryolara nazaran yapılması gerektiğini belirterek, İstanbul limanlarının 2100’de kısmi, 2300’de ise büyük ölçüde fonksiyonsuz hale gelebileceğini söyledi.
