2025 yılı boyunca 12 vilayette gerçekleştirilen kapsamlı saha çalışması, bayan emeğinin sadece fiyatlı çalışma ile hudutlu olmadığını; duygusal, zihinsel ve bakım boyutlarıyla kesintisiz bir “çoklu vardiya”ya dönüştüğünü ortaya koydu.
520 bayanla yapılan görüşmelerden elde edilen bulgular, bayan emeğinin “ev” ve “iş” üzere keskin ayrımlara sığmadığını gösteriyor. Bayanlar için emek; sabır, sevgi, fedakârlık, gayret, planlama ve sorumluluk manasına geliyor. Araştırmaya nazaran bayanlar işten konuta döndüklerinde mesaileri bitmiyor; tersine ikinci ve hatta üçüncü bir vardiya başlıyor.
“Özel ve Kamusal Alanda Bayan Emeği Araştırması” lansmanında konuşan KADEM Yönetim Kurulu Lideri Av. Dr. Canan Sarı, şunları söyledi:
“1 Mayıs, bayan emeği kelam konusu olduğunda adaletin, fırsat eşitliğinin ve hak uğraşının simgesi olarak daha güçlü bir mana kazanıyor. Bayan emeğini odağımıza alarak uzun müddettir titizlikle yürüttüğümüz ‘Özel ve Kamusal Alanda Bayan Emeği Araştırmamızı’ bugün birinci sefer kamuoyuyla paylaşıyoruz. Bu araştırma, bilgi ve tecrübelerimizi bilimsel datalarla güçlendirme ve kalıcı hale getirme uğraşımızın bir yansıması… Bayan emeğini sadece istihdam bilgileri ve çalışma hayatıyla hudutlu bir çerçevede ele almadık. Fiyatlı ve fiyatsız emek biçimlerini, bakım yükünü ve duygusal emeği, birlikte kıymetlendirerek bütüncül bir çerçeve ortaya koyduk. Zira bayan emeği, sadece maaş bordrolarında görünen bir bedel değil. Birden fazla vakit mesken içinde, bakım süreçlerinde ve gündelik hayatın görünmeyen alanlarında varlığını sürdürüyor. Emek ve dayanışmayı konuşacağımız bu türlü manalı bir günün arifesinde, bu araştırmayı kamuoyuyla buluşturuyor olmak bizim için çok değerli. “
Başkan Canan Sarı’nın konuşmasının akabinde araştırmanın ayrıntılarını, araştırmanın yürütücüsü Marmara Üniversitesi Sosyoloji Kısmı Dr. öğretim üyesi Nursem Keskin Aksay kamuoyunu ile paylaştı. Aksay sunumunda aşağıdaki başlıklara dikkat çekti.
ZİHİNSEL YÜK EN AĞIR MESAİ
Araştırma, bayanların sadece fizikî değil, daima planlama, organize etme, muhtaçlıkları öngörme ve aile içi duygusal dengeyi sağlama üzere görünmeyen bir “zihinsel emek” harcadığını ortaya koydu. İştirakçiler, konut içi tertibin sorumluluğunun büyük ölçüde kendilerinde olduğunu, dayanak görseler dahi planlama yükünün değişmediğini tabir etti.
ÇALIŞMAK YÜKÜ AZALTMIYOR
Araştırma bulgularına nazaran fiyatlı bir işte çalışmak, bayanların mesken içi yükünü azaltmıyor. Tersine bayanlar hem işte hem konutta üretmeye devam ederek “çifte mesai” değil, kesintisiz bir emek döngüsü yaşıyor. Bayanların değerli bir kısmı, konut içi emeğin görünmez ve kıymetsiz kabul edilmesinden yakınıyor.
EMEK YALNIZCA GEÇİM DEĞİL, KİMLİK VE MÜCADELE
Kadınlar emeği sırf maddi kar olarak tanımlamıyor. Elde edilen bilgiler, emeğin birebir vakitte kimlik kazanma, özgürleşme, aileyi ayakta tutma ve hayatla gayret etme biçimi olarak manalandırıldığını gösteriyor. “Emek”, bayanların anlatılarında hayat uzunluğu süren bir sorumluluk ve varoluş pratiği olarak öne çıkıyor.
POLİTİKA YAPICILARA ÇAĞRI
Araştırma, bayan emeğinin sadece istihdam oranları üzerinden değerlendirilmesinin yetersiz olduğunu vurguluyor. Bayanların fiyatsız, duygusal ve zihinsel emeğini görünür kılan; iş-aile istikrarını destekleyen; adil iş kısmını teşvik eden ve erkeklerin de faal olduğu bütüncül toplumsal siyasetlere gereksinim olduğu belirtiliyor. Burada mevzunun kadın-erkek olarak da düşünülmesi ve aileye ehemmiyet verilmesi gerektiği bilhassa vurgulanıyor.
KADEM’in araştırma bulguları, toplumsal cinsiyet adaletini güçlendirecek yeni siyaset tekliflerine de taban oluşturuyor.
