Tokat, M.Ö. 6000’e uzanan esaslı geçmişi, eşsiz tarihi yapıları, doğal zenginlikleri ve özgün mutfağıyla Türkiye’nin en dikkat cazibeli turizm destinasyonları ortasında yer alıyor.
Türkiye’nin en eski yerleşim bölgelerinden biri olan Tokat, yaklaşık 8 bin yıllık tarihiyle ziyaretçilerine adeta açık hava müzesi tecrübesi sunuyor. Yeşilırmak Havzası’nın verimli topraklarında kurulan kent, Kalkolitik ve Tunç Çağı’ndan itibaren kesintisiz yerleşime sahne oldu.
Hititlerden Perslere, Roma’dan Bizans’a kadar pek çok medeniyetin iz bıraktığı Tokat, Malazgirt Zaferi sonrası Türklerin Anadolu’ya yerleşmesiyle birlikte Danişmendliler ve akabinde Anadolu Selçuklu Devleti döneminde kıymetli bir kültür ve ticaret merkezi haline geldi.
İpek Yolu üzerinde bulunması sayesinde gelişen kent, 1392 yılında Osmanlı topraklarına katılıyor. Osmanlı döneminde bakır personelliği, yazmacılık ve ipek ticaretiyle öne çıkan Tokat, hanları, hamamları ve medreseleriyle mimari açıdan da zenginleşti.
TARİHİ VE KÜLTÜREL ZENGİNLİKLERİYLE TOKAT
Tokat, tarih ve tabiatın iç içe geçtiği kıymetli destinasyonlarıyla dikkat çekiyor. Ballıca Mağarası’ndan, Anadolu medreselerinin birinci örneklerinden biri olan Yağıbasan Medresesi’ne, Taşhan’dan, Almus Baraj Gölü’ne kadar pek çok pahaya mesken sahipliği yapıyor.
BALLICA MAĞARASI: SIHHAT VE KÜLTÜR TURİZMİ BİR ARADA
Şehrin en değerli sıhhat ve kültür destinasyonu Ballıca Mağarası, milyonlarca yılda oluşan sarkıt ve dikitleriyle Türkiye’nin en etkileyici doğal oluşumları ortasında yer alıyor. Bilhassa sabit sıcaklığı ve pak havasıyla yılın her devrinde ziyaret edilebiliyor.
Tokat kent merkezine yaklaşık 26 kilometre uzaklıkta bulunan, Pazar ilçesine bağlı Ballıca köyü yakınlarında yer alan mağara, Türkiye’nin en etkileyici doğal oluşumlarından biri olarak öne çıkıyor. 1987 yılında keşfedilen mağara, 1995 yılında turizme açılıyor ve kısa müddette hem yerli hem yabancı turistlerin ilgisini çeken değerli bir destinasyon haline geliyor.
Mağara, milyonlarca yıl süren doğal süreçler sonucunda oluşuyor. Kireçtaşlarının vakitle çözünmesiyle meydana gelen Ballıca Mağarası’nın içinde sarkıtlar, dikitler ve sütunlar yer alıyor. Ayrıyeten, mağara dünyada ender görülen “soğan sarkıtlar” gibi dikkat cazibeli jeolojik oluşumlara da konut sahipliği yapıyor.
İçeride yıl boyunca yaklaşık 18-21 derece aralığında sıcaklık hakimken, bu durum mağarayı farklı mevsimlerde ziyaret etmek için uygun hale getiriyor.
Ballıca Mağarası sadece jeolojik değil, tıpkı vakitte ekolojik açıdan da kıymetli. Bilhassa içerisinde kendine mahsus bir mikroklima bulunan mağaranın, nemli ve pak havası nedeniyle bilhassa astım ve teneffüs yolu rahatsızlıklarına güzel geldiği düşünülmektedir.
YAĞIBASAN MEDRESESİ: TARİHİ VE KÜLTÜREL BİR MİRAS
Yağıbasan Medresesi, 12. yüzyılda Danişmendliler döneminde Nizameddin Yağıbasan tarafından yaptırılıyor. Anadolu’nun birinci medreselerinden biri olarak kabul edilen yapı, Tokat Kalesi’nin eteklerinde yer alıyor.
Kapalı avlulu planı ve kubbeli yapısıyla dikkat çeken medrese, erken dönem Türk-İslam mimarisinin değerli örneklerinden biri. Bu yapıda dinî ilimlerin yanı sıra matematik ve astronomi üzere dersler de okutulmuştur.
Aynı vakitte Osmanlı periyodunda kıymetli devlet adamları yetiştirilen medrese, günümüzde Türk İslam ve Bilim Tarihi Müzesi olarak ziyarete açık.
TOKAT KENT MÜZESİ: TÜRKİYE’NİN EN KAPSAMLI KENT MÜZELERİNDEN BİRİ
Kentin kültürel tarihini yeni kuşaklara tanıtmak hedefiyle 2019 yılında kurulan Tokat Belediyesi Kent Müzesi, envanterinde bulunan 10 binin üzerindeki eser zenginliği ile Türkiye’nin en kapsamlı kent müzelerinden biri olarak öne çıkıyor.
Tarihi Sulusokak’ta, ziyaretçilerini ağırlayan müze, unutulmaya yüz tutan ya da artık icra edilmeyen el sanatlarına ve bu sanatlarda kullanılan alet ve edevatlara konut sahipliği yapıyor. Bunun yanı sıra el sanatları ustalarının bal mumu heykelleri de müzede sergilenmekte.
TOKAT MÜZESİ: FARKLI MEDENİYETLERİN İZLERİ
Tokat Müzesi, müzecilik faaliyetlerine 1926 yılında Anadolu Selçuklu Dönemi’ne ait bir tıp medresesi olan Gökmedrese binasında başlıyor.
Günümüzde de Osmanlı devrine ait Arastalı Bedesten’de hizmet veren müze, değerli bir arkeoloji ve etnografya müzesi olarak öne çıkıyor.
İçerisinde binlerce yıllık medeniyetlere ilişkin yapıtların sergilendiği müze, Tokat’ın tarihini bütüncül formda yansıtıyor.
TAŞHAN: OSMANLI’NIN KIYMETLİ TİCARET MERKEZLERİNDEN
Tokat Taşhan 17. yüzyılda Osmanlı periyodunda inşa edilen kıymetli bir ticaret hanıdır.
İki katlı yapısı, geniş avlusu ve çok sayıda dükkânı ile tüccarların konaklama ve ticaret merkezi olarak kullanılan yapı günümüzde ise restore edilerek turistik ve kültürel bir yer haline getiriliyor.
TOKAT MEVLEVİHANE MÜZESİ: MEVLEVİLİĞİN YAŞATILDIĞI EN KIYMETLİ ŞEHİRLERDEN
Mevlevilikle ilgili en eski kaynak olan Menakıb-ül Arifin kitabından anlaşıldığı üzere; Hazreti Mevlana hayattayken Muineddin Süleyman Pervane’nin isteği üzerine Fahreddini Iraki isimli halifesini Tokat’a göndermiş ve Pervane’nin 13’üncü yüzyılda yaptırdığı zaviye ile Mevlevilik Tokat’ta yayılmaya başlamış.
Muhtemelen bu zaviye 15’inci yüzyılın sonunda Uzun Hasan’ın Tokat’ı yakması esnasında yok olmuş ve ikinci defa Bey Sokağı girişinde bulunan arsaya Sultan III. Ahmed Dönemi’nde Yeniçeri Ağası Sülün Mustafa Paşa tarafından 1638’de yaptırılmıştır. Bu yapı tümüyle varlığını günümüze kadar sürdürememiş.
İki katlı yapının taban katı “L” biçimli bir koridor etrafındaki odalardan oluşan bir plana sahiptir. İkinci kat büyük tek salon olarak planlanmıştır. Semahane olarak kullanılan bu kısım kubbe ile örtülmüştür, kubbenin ortası ise bitkisel motiflerle bezenmiştir. Ayrıyeten yapı, ahşap karkas ortası kerpiç dolgu kullanılarak bağdadi usulünde inşa edilmiştir.
LATİFOĞLU KONAĞI: OSMANLI BAROK MİMARİSİNİN ŞIK ÖRNEKLERİNDEN
Tokat’ın önde gelen âyan ailelerinden Latifzâdeler’e ilişkin değerli bir konaktır. 18. ya da 19. yüzyılda inşa edildiği düşünülen yapı, Osmanlı Barok üslubunun etkilerini taşıyor.
“L” planlı, iki katlı olan konak; ahşap karkas ortası kerpiç dolgu tekniğiyle yapılıp, kırma çatıyla örtülmüştür. Avlusunda taş döşeme ve küçük bir havuz bulunmaktadır.
Konağın en dikkat alımlı istikametlerinden biri, güçlü ahşap, alçı ve kalem işi süslemeleridir. Bitkisel motifler, yaldızlı tavanlar ve vitraylı pencereler yapıya estetik kıymet katmaktadır.
MELİK AHMET GAZİ TÜRBESİ: DANİŞMEND GAZİ DESTANI’NIN KAHRAMANI
Melik Ahmed Danişmend Gazi ile ilişkilendirilen türbenin kitabesi olmadığından imal tarihi ve banisi kesin olarak bilinmemekte.
Yapının mimarisi kareye yakın dikdörtgen planlı, tek katlı ve kubbelidir. Kuzeydeki ahşap kapıdan girilen iç yerde ortada bir sanduka bulunmakta. Ayrıyeten, kubbe sekizgen kasnak üzerine otururken, geçiş Türk üçgenleriyle sağlanıyor.
Türbenin doğu ve batı cephesi büyük çizgi yazıları nedeniyle sağır duvarlı ve güney cephesinde de pencere bulunmakta.
Özellikle türbede dikkat çeken ayrıntı ise kubbeye geçiş sisteminin çabucak altında doğu, batı ve güney duvarlarını geniş bir yazı jenerasyonu bulunması. Burada Yunus mühleti 62. ayet ile Ali İmran mühleti 18. ayeti yer alıyor.
SIK DİŞİNİ HELASI: ANADOLU’NUN BİRİNCİ GENEL TUVALETİ
Sık Dişini Helası, “Anadolu’nun birinci genel tuvaleti” olarak kabul ediliyor. Kare planlı olan yapının XV. yüzyıl Osmanlı hamam mimarisinden izler taşıdığı görülmekte.
Yapının vücut duvarları moloz taşla, kubbe ve pandantifleri ise tuğla ile örülmüş. Güney cephesinde giriş kapısı üst kısım duvarında taş-tuğla almaşık tekniği izlenebilmektedir.
Yapı, bugün Tokat’ın cazibe merkezi hâline gelen tarihî Sulusokak bölgesinde, Halit Sokak üzerinde yer alıyor.
ROMA ARSENALİ: ROMA PERİYODUNA İLİŞKİN DEĞERLİ BİR DEPO
Niksar ilçe merkezinde bulunan Arsenal (cephanelik), Roma periyoduna ilişkin değerli bir askeri depo yapısıdır. Milattan evvel 2. ve 3. yüzyıllara tarihlendirilen yapı, 1,20 metreyi bulan kalın duvarları, kireç harçlı horasan yer kaplaması ve yaklaşık 4 metre yüksekliğindeki havalandırma bacası ile dikkat çekiyor.
Tuğla örgülü kemerli girişleri bulunan arsenalin sonraki devirlerde bilhassa Bizans tarafından müdahaleler gördüğü anlaşılmakta.
Yapıda toplam 11 oda bulunmakta olup hafriyatlar sırasında bu alanlarda insan kemiklerine rastlanmış. Ayrıyeten, günümüzde onarım çalışmaları devam ediyor ve yapının turizme kazandırılması hedefleniyor.
ULU CAMİİ: ANADOLU’DA TEK ÖRNEK
İlk olarak Danişmendliler Dönemi’nde XIII. yüzyılda yapılan cami, 1679 yılında Avcı Mehmed zamanında büsbütün yenilenmiş. Dikdörtgen planlı olarak inşa edilen yapının, doğu ve batı tarafında iki adet son cemaat yeri bulunmakta. Bu özelliği ile Anadolu’da tektir. Ayrıyeten her iki tarafta da devşirme sütun ve sütun başlıkları kullanılmış.
Güneydoğu köşesindeki taşa oyulmuş, kuş meskeni Anadolu’da ender olarak görülür. Caminin harimi ahşap tavan ile örtülmüş ve tavana kırmızı ve yeşil renklerin hakim olduğu fonlar ortasında yalancı kündekari tekniğiyle yapılmış kare tavan göbeğinin üzeri altın yaldız ve kalem işi bitkisel bezemelerle süslenmiş.
Ayrıca, ahşap tavanı taşıyan ayak ve kemerlerin üzeri periyodun süsleme özelliklerine uygun olarak Rumi motifli kalem işleriyle süslenmiş.
NİKSAR KALESİ: ÇOK KATMANLI BİR YAPI
Niksar Kalesi, Antik Çağ’dan Osmanlı periyoduna kadar kullanılan, stratejik pozisyonuyla öne çıkan değerli bir savunma yapısı.
İlk olarak Pontus Krallığı döneminde inşa edildiği düşünülen yapı, daha sonra Roma İmparatorluğu, Bizans İmparatorluğu, Danişmendliler, Anadolu Selçukluları ve Osmanlılar tarafından kullanılmış ve onarılmış.
İçerisinde bulunan Danişmend Ahmet Gazi Türbesi, Yağıbasan Medresesi, Askeri Kışlası ve Hastanesiyle Niksar’ın en değerli simgelerinden biri olarak öne çıkıyor.
NİKSAR ARASTA: NİKSAR’IN KÜLTÜREL MİRASI
Osmanlı periyodunda (yaklaşık 17.–18. yüzyıllarda) inşa edildiği düşünülen yapı, esnaf ve zanaatkârların faaliyet gösterdiği tarihî bir çarşı. Kentin ticari hayatında değerli rol oynayan bu yapı, günümüzde kültürel miras olarak varlığını sürdürüyor.
NİKSAR KIRKKIZLAR TÜRBESİ: MİMARİ DETAYLAR
Türbenin hangi devirde, kimin ismine yapıldığı kesin olarak bilinmemekte. Bir görüşe göre I. İzeddin Keykavus Periyodunda (1211-1220) inşa edilmiş. Türbenin güneydoğu cephesindeki pencere alınlığında yer alan usta kitabesinde ismi geçen usta, Sivas I. İzzeddin Keykavus Kümbeti’nin de ustası.
Anadolu’nun tuğla ile inşa edilmiş değerli yapı örneklerinden olan türbe, içten ve dıştan sekizgen planlı. İçten kubbe, dıştan piramidal külahla örtülmüş ve iki katlı olan türbede altta mezar odası yer almakta.
ALMUS BARAJ GÖLÜ: TURİSTİK CAZİBE MERKEZİ
Almus Gölü, 1966 yılında Yeşilırmak üzerinde kurulan Almus Barajı ile oluşmuş yapay bir göl.
Sulama, enerji üretimi ve balıkçılık açısından kıymetli olup, doğal hoşluğuyla turistik bir cazibe merkezi.
Almus Botanik Parkı, Almus Baraj Gölü yakınında yer alan, yürüyüş yolları, piknik alanları ve çeşitli bitki türleriyle doğa içinde dinlenme imkânı sunan kıymetli bir rekreasyon alanı.
NİKSAR ULU CAMİİ: ANADOLU TÜRK MİMARİSİNİN EN HOŞ ÖRNEKLERİNDEN
Melik Gazi Camii adıyla da anılan Niksar Ulu Camii, kitâbesiz olmasına karşın kelamlı geleneğin datalarına nazaran 540 (1145) yılına tarihlendiriliyor. Nizâmeddin Yağıbasan’ın saltanatı sırasında (1143-1164) ve şahsen onun tarafından yaptırılmış olması gereken cami, Çepnizâde Hasan Bey adında bir kişinin inşa ettirdiği yolunda mahallî bir rivayet de bulunuyor.
Niksar Ulu Camii’nin derinliğine gelişen dikdörtgen planlı harimini sınırlayan duvarlar moloz taşlarla inşa edilmiş, sistemsiz örgü köşelerde iri boyutlu devşirme bloklarla donatılmış.
Harim enine beş, derinliğine yedi tane olmak üzere toplam otuz beş adet değişken boyutlu, bağımsız örtü sistemine sahip. Ayrıyeten Niksar Ulu Camii, Anadolu Türk mimarisinde çok dayanaklı, ahşap çatılı eski tip cami dizaynının gelişmesi sonucunda ortaya çıkan ve XIV. yüzyılın sonlarında Bursa Ulu Camii ile en parlak örneğini veren, bağımsız örtü ögeleri ile donatılmış çok mekânlı cami dizaynının en erken uygulamalarından birini teşkil etmekte.
TOKAT SAAT KULESİ: KENTTE II. ABDÜLHAMİD ESERİ
Tokat Saat Kulesi, Osmanlı devrinden günümüze ulaşan ve kentin simgelerinden biri haline gelmiş kıymetli bir tarihî yapı. Kent merkezine hâkim yüksek bir noktada yer alır ve Tokat’ın pek çok yerinden görülebilir.
Saat kulesi, 1902 yılında Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid devrinde yaptırılmış olup, yaklaşık 33 metre yüksekliğinde. Kule, kesme taştan yapılmış olup silindirik bir gövdeye sahip. Üst kısmında dört tarafa bakan saatler bulunur.
HIDIRLIK KÖPRÜSÜ: YEŞİLIRMAK’IN İNCİSİ
Hıdırlık Köprüsü , Batıda Amasya ve Turhal’dan gelen yolları doğuya, Karadeniz’den gelen yolları da Orta Anadolu’ya bağlayan bir kavşak noktasında. 700 yaşındaki 5 gözlü köprü, 151 metre uzunluğunda, 7 metre genişliğinde kesme taşla yapılmış.
Eskiden üzerinde mermer bir küre bulunan kitabede, II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in üç yıl boyunca çatışmış üç oğlu, İzzeddin, Rukneddin ve Alaeddin’in isimleri birlikte yazılmışt. Vaktin alımları çatışan üç kardeşi bir yapıtla barıştırmayı amaçlamış, bunu da başarmış.
TOKAT MUTFAĞI: GELENEKTEN SOFRAYA UZANAN LEZZETLER
TOKAT KEBABI
Tokat’ın verimli bağlarında yetişen patlıcan, domates, biber ve Karayak kuzu etinin kebap ocağında özel dizimle pişirilmesiyle hazırlanan Tokat Kebabı, kentin en değerli ve özgün gastronomi kıymetlerinden biri.
BAKLA DOLMASI
Bakla Dolması salamura yahut taze yaprak içerisine hazırlanan baklalı iç harcın sarılmasıyla yapılan ve kuzu kaburgası ile pişirilen Tokat mutfağının besleyici ve klâsik lezzetleri ortasında yer alan özel yemeklerden biri.
ERİK ÇİRİ TATLISI
Tokat’ın meşhur eriklerinin kurutularak şerbetle hazırlanmasıyla yapılan Erik Çiri Tatlısı, klâsik tatlı kültürünü yaşatan hafif ve özgün Tokat lezzetlerinden biri.
KEŞKEK
Genellikle konut ekmeği imali sonrası fırında bakır kazanlarda sabaha kadar pişirilerek kahvaltıda tüketilen Tokat’a mahsus yöresel yemeklerden.
TOKAT YAĞLISI
Un, su, tuz ve yağ ile hazırlanan ince hamurun taş fırında pişirilmesiyle yapılan, sade yapısına karşın kendine has lezzetiyle Tokat mutfağının sevilen klâsik tatlarından biri.
TOKAT ÇÖKELEKLİSİ
Tokat Çökeleklisi çökelek, maydanoz ve yeşil soğanın ince açılmış hamurla buluşmasıyla hazırlanan, Tokat sofralarında sıkça yer alan besleyici ve klâsik bir hamur işi.
TOKAT’IN YAŞAYAN MİRASLARI
YAŞAR GÜÇ
Tokat’ın Niksar ilçesinde yaşayan ve UNESCO tarafından “Türkiye’nin Yaşayan İnsan Hazineleri”nden biri olarak gösterilen Yaşar Güç, mesleğinin son temsilcileri ortasında yer alıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğünce 2009 yılında, kaval imali ve icrası kolunda ismi UNESCO’ya sunulan Güç, tıpkı yıl UNESCO tarafından Kültür Mirası Listesi’ne “Yaşayan İnsan Hazinesi” olarak kabul edildi.
AŞIK EŞREF TONBOLOĞLU
Türk halk müziği ve şiirinin başarılı isimlerinden biri olan Aşık Eşref Tonbuloğlu, 1977’de birinci 45’liğini çıkardı. TRT programlarına katılarak tanınırlığı artmaya başladı. İsimli ozanlarla tıpkı sahneyi paylaştı. 18 kitaplık şiir derlemesine imza attı. En çok seslendirilen yapıtları oldu. 1990’lara gelindiğinde efsanevi bir isim haline gelmişti.
78 yaşında olan Eşref Tonbuloğlu, “dünyadaki cennetim” dediği Almus’ta hayatını sürdürmektedir. Türkçe’nin en verimli ozanlarından biri olarak kabul edilmektedir. 20.000’i aşkın şiiri ve 150’ye yakın bestesi bulunmaktadır. En değerli yapıtları arasında “Başındaki Yazmayı”, “Evleri İki Katlı”, “Gurbet elden ele dolaşıyor” sayılabilir.
