‘Pablo Picasso’nun Les Demoiselles d’Avignon’ (Avignonlu Kızlar) isimli yapıtı, çağdaş sanat tarihinin en tartışmalı yapıtlarından biri…
1907 tarihli eser, Baykam’ın gözünden tekrar şekillendi. Sanatçı, bu başyapıtla kurduğu uzun soluklu alakayı “Baykam on Picasso: Les Demoiselles Revisited” standında izleyiciyle buluşturdu.
Serginin birinci gösterimi Mayıs 2025’te Paris’te Galerie S/Beaubourg’da yapıldı. İkincisi ise geçtiğimiz günlerde Taksim’in sanat duraklarından Piramid Sanat’ta açıldı…
‘Uzun soluklu düşünsel bir bağlantıyı görünür hâle getirdim’
Geçtiğimiz hafta sergiyi Bedri Bey ile birlikte gezdim…
Doğrusu çok etkileyiciydi…
Kendisine “Baykam on Picasso’’ fikrinin nasıl ortaya çıktığını sordum önce… 1989 yılından bu yana en sevdiği sanatkarların fotoğraflarını ele aldığı seriler ürettiğini belirten sanatçı, bunlar ortasında daima Les Demoiselles’in öne çıktığını vurguladı ve kelamlarına şöyle devam etti: ‘’Bu fikir birden ortaya çıkmadı. Les Demoiselles d’Avignon ile kurduğum ilgi çocukluğuma uzanıyor. Picasso 8 yaşındayken dikkatimi çekti. 12 yaşındayken birinci sunumumu yaptım. O resmi, benim için sırf bir sanat tarihi dönüm noktası değil; modernizmin, vücudun, temsiliyetin ve Batı merkezli sanat anlatısının kırıldığı bir eşik… Uzun yıllar bu fotoğrafla tekrar tekrar karşılaştım, okudum, düşündüm, tartışmaları takip ettim. Özetle bu uzun yıllara yayılan bir düşünsel alakayı görünür hâle getirdim. Les Demoiselles d’Avignon, her vakit en güçlü yaratıcı favori konularımdan biri oldu.’’
Bisikleti de sergide
Yeni stantta Paris’te gösterilmeyen, yeni işlerin yanı sıra yere yayılan yerleştirmeler, enstalasyonlar ve çok katmanlı tecrübe alanları da yer alıyor. Sanatçı, böylece izleyiciyi etkin bir müsabakanın içine çekiyor.
Komodin, valiz, sandık ve atölye gereçleri üzere kurgular sergiyi daha da renklendiriyor… Bu kurgular ortasında Baykam’ın 8-11 yaşları ortasında kullandığı bisikleti de yer alıyor.
‘’Ben Picasso’yu o yaştan beri biliyorum ve takip ediyorum. Birinci soruda da bahsettiğim üzere 12 yaşında, ortaokuldayken onun hakkında sunum yapmıştım’’ diyen sanatçı, bisikletin farklı öyküsünü ise şöyle anlattı:
‘’Ailemle 1968’de İstanbul’a taşındıktan ve ortadan 48 yıl geçtikten sonra bu bisikletim bana değişik bir biçimde geri döndü. Bisikletimi, bir müzayedede bulduğu bir fotoğraftan tanıyan bedelli koleksiyonerim Ahmet Şahin, ona Ankara’da bir antikacıda rastlıyor ve bana ikram olarak alıyor.’’
İlgi alımlı bir yerleştirme daha…
Gelelim stanttaki iki antika koltuğun sırt sırta verilerek açılan tünele…
Biri Batı’yı temsil ediyormuş, başkası ise üçüncü dünyayı. Baykam bu yerleştirmeyi de şöyle anlattı: “Afrika, Avrupa, üçüncü dünya, olağanda hiç ortak noktaları olmayan o devirlerde bambaşka dünyalar. Picasso iki başka kutup ortasından kendine bir tünel, bir yol yaratmış. Oradan öteki bir senteze ve modernizme ulaşmış.’’
Baykam, stantta ziyaretçilerin o devrin Paris’ine, 60’ların 70’lerin İstanbul ve Paris’ine dönmelerini istedim” dedi ve kelamlarını şöyle sürdürdü: “Burada Picasso üzere bir büyük ismin Barcelona, Paris, İstanbul ortasındaki bir seyahatinde bu tanıklığı müzikle, duyularla, sesle, bilgilerle, dekorlarla yaşatmak istedim. Vakit içinde seyahat ettiren bir sergi
olmasını istedim.“
BiRÇOK YENiLiK VAR
Son üç yılda yalnız bu mevzu etrafında bir stant yapma fikrine odaklandığını belirten Baykam, bu kanısını hayata geçirme kararını ise şöyle özetledi: ‘’Zaten bu hususta fotoğraflar yapıyordum ancak onları topluca sergileyemeden koleksiyonlara giriyorlardı. O nedenle bu fikri takip ettim ve geçen yıl Mayıs-Haziran aylarında Paris’te iki ay süren bir stant açtım… Bu yıl da standın ikinci ayağını İstanbul’da hayata geçirdim.”
Baykam, standın Paris’tekinden farklı, yeni bir stant olduğunu bilhassa vurguladı… Standın hem genişlediğini hem de derinleştiğini belirtti.
Yeni stant, ziyaretçilerin klasik stant izleme alışkanlıklarının dışına çıkarak, Baykam’ın Picasso ile kurduğu tarihi ve düşünsel diyaloğun bir kesimi hâline gelmesini sağlıyor.
Sergide Picasso’ya dair her şey var… Sanatçı, bunu bir işe başlamadan evvel onun gerisindeki düşünsel sınırı bilmek istemesine bağladı ve kelamlarına şöyle devam etti:
‘’Önce her şeyi derinlemesine araştırırım. Picasso’nun sırf fotoğrafına değil; yazdığı mektuplara, dostluklarına, düşmanlıklarına, yaşadığı politik iklime de baktım. Onu her istikametiyle ele aldım. Birebir şey Kennedy serisi için de geçerliydi…’’
Sanatçıdan çarpıcı bir kitap
Sergiyle birlikte bir de kitap yayınlandı. Prof. Dr. Hasan Bülent Kahraman’ın katmanlı sunuş yazısı ile başlayan kitapta Avignonlu Kızlar’ın Bateau-Lavoir’dan MoMA’ya uzanan seyahatini anekdotlarla aktaran Bedri Baykam’ın kapsamlı araştırma yazısı yer alıyor.
Türkçe, İngilizve ve Fransızca hazırlanan “Baykam on Picasso: Les Demoiselles Revisited”ın editörlüğünü Piramid grubunun takviyesiyle Piramid Sanat’ın yöneticisi Hikaye Eras’ın yaptığını belirten Baykam, bu süreçle ilgili şunları söyledi:
‘’Genç Picasso’nun, hangi sanatkarlardan etkilendiği, o devirde hayatındaki kız arkadaşları, muharrir arkadaşları, ressam arkadaşlarıyla birlikte neler yaşadığı üzere bahisleri ele aldım. Sonuçta standın düşünsel çerçevesini genişleten kusursuz bir kitap oldu. İtiraf etmeliyim ki üç lisanda yayınladığımız kitap en az stant kadar çarpıcı. Çok uğraştık lakin değdi.’’
