Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – İran’ın uzun yıllardır ABD başta olmak üzere birçok Batı ülkesi tarafından ağır yaptırımlara ve ambargolara maruz kaldığı biliniyor. Tahran, bu durumu aşmak için kimi vakit karmaşık yolları tercih etse de kimi vakit tarafını Doğu’ya çevirmesi kâfi olabiliyor. Halihazırda dünyanın en büyük ekonomilerinden birisi olan Çin’in İran’ın en kıymetli petrol müşterilerinden birisi olduğu ve iki ülke ortasında çok sayıda stratejik iş birliği muahedesi bulunduğu biliniyor. İran, bu bağlarla birlikte Çin’in Hong Kong üzere kentlerini adeta bir ‘arka kapı’ olarak kullanıyor. ABD yaptırımları; şirket kurmanın ve para transferinin kolay olduğu bir Çin kentinde İran için tesirini kaybediyor. Pekala bu nasıl oluyor?
The Wall Street Journal’da yer alan bir haberde, Hong Kong’un İran için sahip olduğu kıymet, Tahran merkezli bir ticaret şirketinin CEO’su Hamed Dehghan’ın durumu üzerinden ele alındı. 2019’da ABD Hazine Bakanlığı, Dehghan’ı Hong Kong’daki bir şirketi paravan olarak kullanarak İran’ın füze programı ve İhtilal Muhafızları ile temaslı şirketler tarafından kullanılmak üzere 1 milyon dolardan fazla hassas ekipman temin etmekle suçladı. Fakat bu durum Dehghan’ı durdurmak için kâfi olmadı. ABD Hazine Bakanlığının tüm eforlarına karşın Dehghan; Hong Kong’un sahip olduğu finansal ve hukuksal yapıyı kullanarak, ABD’nin kendisine yönelik suçlayıcı savlarına karşın ticaret yapmaya devam etti.
‘DRONE SİSTEMLERİ İÇİN ALT SİSTEM TEDARİK ETTİ’
ABD, Hamed Dehghan’ı kendisiyle ilişkili şirketlerin İran için Batılı alt sistemleri tedarik etmesiyle suçladı. Buna nazaran Dehghan ile temaslı paravan şirketler, Tahran’a bilhassa 28 Şubat sonrasındaki süreçte İran’ın Körfez ülkelerine yönelik akınlarında öne çıkan Şahid-136 drone sistemlerinin üretiminde değerli olan kesimler sağladı ve bu ticaretin değerli bir kısmı Hong Kong üzerinden gerçekleşti. Şehrin yeni şirket kurma ve para transferi kolaylığı; onu yalnızca İran için değil, yaptırımlardan kaçınmaya çalışan herkes için kullanışlı bir nokta haline getirdi. ABD Hazine Bakanlığı tarafından yapılan bir çalışmada, Hong Kong’daki paravan şirketlerin 2024 yılında İran’ın kayıt dışı bankacılık faaliyetleriyle ilişkili olabilecek 4,8 milyar dolarlık finansal süreç gerçekleştirdiği sonucuna ulaşıldı.
Uzmanlara nazaran bu ölçü; İran için Dubai’de gerçekleşen 6,4 milyar dolarlık süreç hacmiyle Hong Kong’u, Birleşik Arap Emirlikleri’nden sonra ikinci sıraya yerleştiriyor. Ancak 28 Şubat’tan sonraki süreçte Birleşik Arap Emirlikleri’nin, İran’ın ambargoları delmek için kullandığı kayıt dışı bankacılık faaliyetlerine karşı yeni tedbirler alacağı iddia ediliyor. Bu durum sebebiyle Hong Kong’un Tahran için daha değerli hale geleceği düşünülüyor.
Hong Kong’da ABD yaptırımlarını delen şirketler için lokal idare tarafında rastgele bir risk bulunmuyor. Hong Kong; tıpkı ana karadaki Çin hükümeti üzere, Birleşmiş Milletler tarafından onaylanmamış ve yalnızca ABD üzere tek bir ülkenin kararıyla uygulanan ‘tek taraflı’ yaptırımları hukuken tanımıyor. Bu durum, kenti yaptırım listesindeki ülkeler için inançlı bir liman haline getirirken ABD’nin kısıtlamalarının Hong Kong hudutları içerisinde hiçbir resmi geçerliliğinin kalmamasına yol açıyor.
ABD YENİ YOLLAR ARIYOR ABD YENİ YOLLAR ARIYOR
2024 yılında, ABD Hazine Bakanlığının Dehghan’ı durdurma istikametindeki birinci teşebbüsünün akabinde ABD; İranlı firmalar için milyonlarca dolarlık modül temin etmek emeliyle kullanıldığını tez ettiği Hong Kong merkezli üç şirketi daha kara listeye aldı. Fakat yetkililer, üç şirketin kara listeye alınmasının akabinde yeni kurulan şirketlerle uygulanan yaptırımın delindiğini söz etti. Ticaret Bakanlığı’nda ihracat kontrolünden sorumlu eski müsteşar yardımcısı Matthew Axelrod’a nazaran, Biden idaresi sırasında kimi Çinli yetkililer ABD’li muhataplarına İran ile yapılan ticaretin ABD kısıtlamalarına tabi eserleri kapsamadığını söyledi. Axelrod, “Harekete geçmeyi reddettiler zira bu onların maddelerini ihlal etmiyordu ve bu durumu bir egemenlik sıkıntısı olarak görüyorlardı.” dedi.
ABD Ticaret Bakanlığının yeni bir prosedür olarak bir müddettir yaptırımları delmek hedefiyle Hong Kong’da kurulan paravan şirketlerle uğraş etmek için bu şirketlerin heyetim süreçlerini yürüten ‘sekreterlik firmalarının’ adreslerini amaç almaya başladığı biliniyor. Yeni uygulama kapsamında; yaptırım listesine alınan bir adresle tıpkı binayı yahut ofisi paylaşan tüm işletmeler, ABD menşeli eserleri ithal ederken ağır kısıtlamalarla karşılaşıyor. Bu kontroller, gelişmiş askeri teknolojilerden dron üretiminde kullanılan kolay elektronik kesimlere kadar geniş bir eser yelpazesini kapsarken; temel emelin, kaçakçıların daima yeni paravan şirketler kurarak izlerini kaybettirmelerini zorlaştırmak olduğu belirtiliyor.
ABD, Liu Baoxia’nın yakalanması için arama çalışmalarını sürdürüyor
ABD idaresi, İran’a yasaklı modül gönderdiği tez edilen Liu Baoxia ve takımını durdurmak için yeni bir yol uyguluyor. Bu bireylerin şirket kurmak için kullandığı Hong Kong’daki ofis adresleri ‘riskli’ ilan edilerek kara listeye alınıyor. Bu durum, tıpkı adreste bulunan öteki tüm firmaların da ABD ile ticaret yapmasını zorlaştırıyor. ABD, bu yolla bölgedeki aracı kurumları “riskli isimlerle çalışmamaya” zorlarken hakkında 15 milyon dolar ödül konulan Liu’nun yakalanması için çalışmalar sürüyor. Kimi firmalar bu baskı sonrası adres değiştirerek faaliyetine devam ederken uzmanlar bu prosedürün ne kadar işe yarayacağını tartışıyor.
