ABD ile İran ortasında Hürmüz Boğazı ve nükleer program başlıklarında yürütülen diplomatik temaslar çıkmaza girdi. ABD Başkanı Donald Trump’ın, Tahran’dan gelen son teklifi yetersiz bulduğu ve danışmanlarına memnuniyetsizliğini ilettiği bildirildi.
‘NÜKLEER’E SAHİP BİR İRAN’ KABUL ETMEYECEĞİZ’
The New York Times’ın aktardığına nazaran İran’ın önerisi, ABD’nin deniz ablukasını kaldırmasını kaide koşarken, nükleer faaliyetlere ait kritik sorulara net karşılık vermiyor. Pazartesi günü Beyaz Saray’daki toplantıda konuşan Trump’ın, Hürmüz Boğazı’nın tekrar açılması için nükleer evrakın geri plana itilmesine mutlaka karşı çıktığı ifade edildi. ABD Başkanı, nükleer silaha sahip bir İran’ı kabul etmeyeceklerini bir sefer daha vurguladı.
Bir ABD’li yetkili ise kelam konusu teklifin kabul edilmesinin Trump açısından siyasi bir kazanım olarak değerlendirilmeyeceğini lisana getirdi.
İRAN’IN ÜÇ BASAMAKLI PLANI
The Wall Street Journal’ın haberine nazaran, Tahran idaresi müzakereler için üç evreli bir yol haritası sundu. Buna nazaran birinci kademede Hürmüz Boğazı’ndaki hücumların durdurulması karşılığında ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri faaliyetlerini sonlandırması, yine başlamayacağına dair teminat vermesi ve limanlara uygulanan ablukanın kaldırılması talep ediliyor.
İkinci kademede aracı aktörlerin devreye girerek boğazın statüsü ve idaresine ait bir uzlaşı sağlaması öngörülüyor. Üçüncü evrede ise İran, boğaz üzerindeki denetimini sürdürürken nükleer programı ve bölgedeki müttefik kümelere sağlanan finansman üzere başlıkların müzakereye açılmasını öneriyor.
Ancak Washington idaresi, bilhassa nükleer konusunun ertelenmesini kabul edilebilir bulmuyor.
‘KIRMIZI ÇİZGİLER NET’
Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales, yaptığı açıklamada ABD’nin temel önceliklerinden taviz verilmeyeceğini belirtti. Wales, “ABD basın üzerinden müzakere yürütmez. Kırmızı çizgilerimiz en başından beri açık” tabirlerini kullandı.
Yönetim içinde ise ekonomik dayanıklılık tartışması öne çıkıyor. Boğazın kapalı kalmasının yarattığı maliyetin hem ABD hem de İran açısından önemli sonuçlar doğurduğu, bu nedenle tarafların kritik bir stratejik karar basamağına geldiği bedellendiriliyor.
GÖRÜŞMELER ASKIYA ALINDI
Trump’ın, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi tarafından Pakistan’a sunulan rapor sonrası teklifi değerlendirdiği lakin olumlu yaklaşmadığı tabir ediliyor. ABD Başkanı’nın kısa müddet evvel diğer bir öneriyi de geri çevirdiği biliniyor.
Tahran’ın hafta sonu İslamabad’daki görüşmelere katılmaması ise süreci daha da karmaşık hale getirdi. Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda İran’daki iç siyasi ayrışmalara dikkat çekerek, idare içindeki “sertlik yanlıları” ile “ılımlılar” ortasındaki çekişmenin karar alma süreçlerini zorlaştırdığını savundu.
NÜKLEER DÜĞÜM ÇÖZÜLMEDİ
Nükleer müzakerelerde ilerleme sağlanamaması, Washington’un temel amaçlarından birine şimdi ulaşamadığını ortaya koyuyor. Buna karşılık İran’ın, abluka şartlarına karşın Hürmüz Boğazı üzerindeki fiili denetimini sürdürdüğü ve gemi geçişlerinden gelir elde etmeye devam ettiği belirtiliyor.
ABD’nin tarihi olarak memleketler arası sularda seyrüsefer serbestisini savunduğu bilinse de, mevcut siyasetlerin müttefikler nezdinde soru işaretleri yarattığı tabir ediliyor.
Uzmanlar ise ikiye bölünmüş durumda. Bir kesim ablukanın İran’ın güç altyapısına uzun vadede ağır ziyan vereceğini savunurken, başkaları bu baskının İhtilal Muhafızları’nın tesirini artırarak Tahran’ın daha sert bir çizgiye yönelmesine neden olabileceğini belirtiyor.
İRAN’IN YENİ TEKLİF SUNMASI BEKLENİYOR
Görüşmelerin çıkmaza girmesi üzerine ABD basınında yapılan haberlerde, İran’ın yeni bir barış teklifini yakında sunmasının beklendiği belirtildi.
