Gedik Filarmoni Orkestrası, sezonu 30 Nisan Perşembe akşamı Süreyya Operası’nda düzenlenecek bir konser kapatıyor. Konser, klasik müzik sahnesinde ince bir istikrar kuruyor: Bir yanda çağdaş bestekarların birinci kere seslendirilecek yapıtları, öteki yanda senfonik repertuvarın köşe taşlarından biri…
Bu çok katmanlı yapı, sadece bir konser programı değil; tıpkı vakitte müziğin vakitsiz tabiatına dair güçlü bir önerme. Orkestranın sanat anlayışı, dinleyiciyi konfor alanından çıkarırken, geçmiş ile bugünü karşı karşıya getirmek yerine onları üretken bir diyalog içinde buluşturmayı hedefliyor. Dönem kapanış konseri öncesi Şef Cem Mansur ile bir ortaya geldik; biz sorduk o yanıtladı. Keyifli okumalar…
- Gedik Filarmoni Orkestrası’nın bu konserinde iki dünya prömiyeri ile Beethoven’ın 2. Senfonisi yan yana geliyor. Bu program kurgusunu oluştururken geçmiş ile bugünü nasıl bir diyalog içinde düşündünüz?
Gedik Filarmoni Orkestrası’nın tüm programlarını oluştururken iki prensibi gözden çıkarmamaya dikkat ediyoruz: Konser salonlarının birer müze olmadığını, günümüz dünyasını yansıtan müziklerle yüzleşmemizin müziğin geçmiş ve gelecek ortasında en hoş köprü olduğunu hatırlatmak. Yüzyıllar öncesinin, yaşadığımız dünyadan büsbütün farklı bir ortamında yaratılanların hala geçeri olması da “uygarlık” ve insan olmakla ilgili değişen ve değişmeyenler hakkında düşündürüyor. En değerli kriter de, eski olsun yeni olsun, en üst seviyede çalınması, müzisyenler ve dinleyici ortasında lakin canlı müzikte yaşanabilen bir sinerji yaratabilmek.
ÇAĞDAŞ MÜZİĞİN ÇOK SESLİ YÜZÜ
- Ege Gür’ün “Takma Beğenilen Cam” konçertosu hayli çağdaş bir lisan öneriyor. Bu yapıtı çalışırken orkestra ve solist ortasında nasıl bir istikrar kurmayı hedeflediniz?
Ege’nin yapıtlarına daha evvel hem Gedik Filarmoni hem Türkiye Gençlik Filarmoni Orkestrası konserlerinde yer verdim. Yeni konçerto da gençlik orkestrasının son iki yıl başkemancılığını yapan Ada Yalın Yücel için yazıldı. Ege’nin lisanı çok soyut, dingin, derin bir lisan. Konsantre olup ses dünyasının içine insanın kendisini bırakmasını öneriyor. Bir “anti-konçerto” diyebiliriz. Sol elin cambazlığı yerine uzun seslerin, yayla yapılan efektlerin ön planda olduğu, epey sıradışı bir müzik.
- Murat Kodallı’nın, babası Nevit Kodallı anısına yazdığı “Gravürler” yapıtı, şahsî bir hafıza ile müzikal anlatıyı buluşturuyor. Bu çeşit “anıtsal” yapıtların yorumunda şef olarak nasıl bir yaklaşım benimsiyorsunuz?
Murat Kodallı’nın yapıtıyla Ege Gür’ün tıpkı programda olması, artık “çağdaş müzik” denince akla tek bir yaklaşımın gelmemesine işaret ediyor. Atmosferik bir müzik, Haydarpaşa Garı ve Boğaz görünümlerini da içeren, daha klâsik bir lisan. Ancak her üslup üzere, ustalıkla işlendiğinde son derece tesirli olacağından eminim.
- Genç kemancı Ada Yalın Yücel ile bu projede çalışıyorsunuz. Bilhassa genç sanatkarlara olan katkılarınız herkesçe biliniyor. Türkiye Gençlik Filarmoni Orkestrası da bu manada somut bir örnek. Sanatın genç temsilcileri için neler söylersiniz?
Türkiye Gençlik Filarmoni Orkestrası 20nci yılında. Karşılaştığım ve katkıda bulunmaya çalıştığım yüzlerce genç müzisyen bana Türkiye ile ilgili hiçbir vakit ümidi kaybetmememiz gerektiğini, farklı sesler çıkarırken en büyük ahengin yakalanabileceğini hatırlatıyor.
YENİ ESERLER, YENİ ARAYIŞLAR
- Beethoven’in 2. Senfonisi için “son klasik senfoni” sözünü kullanıyorsunuz. Bu yapıtı günümüz dinleyicisine aktarırken bilhassa hangi dramatik ya da yapısal ögeleri öne çıkarmayı önemsiyorsunuz?
“Son klasik senfoni” derken kastettiğim, 3. Senfoni’de göreceğimiz inanılmaz yenilik, soyutlama , boyut ve daha kaç ihtilal niteliğinde hareketten evvel bestekarın “kendine ve dehasına hakim olma gayretleri” demek daha yanlışsız olur. Ancak birinci görünüşte klasik kalıplara yakınlığı görülse de, art planda başımıza ileriki senfonilerde neler neler geleceğinin işaretleriyle dolu.
- Yeni eser siparişleriyle oluşturulan arşivler, Türkiye’de çağdaş müzik için değerli bir hafıza alanı yaratıyor. Sizce bu durumun uzun vadede müzik tarihimize katkısı nasıl şekillenir?
Yeni eser siparişlerinin kıymetini ne kadar anlatsam az. Gedik Sanat’ın kuruluşundan bu yana geçen az müddette kazanılan yeni eser sayısı inanılmaz. Sipariş ettiğimiz ve çaldığımız her müziğin birer şaheser olduğunu argüman etmiyoruz alışılmış, lakin müzik tarihinde yenilikler icra edile edile kalıcı olabilecekler kendini muhakkak etmiş. Bestekarlar üretmeli, icracılar çalmalı. Uzun vadede ne olacağını bilemeyiz, fakat sıfır üretimin kime ne
yararı var ki?
‘KÜLTÜR DENEN ŞEY BİR BÜTÜNDÜR’
- Son yıllarda repertuvarınızda 20. yüzyıl ve çağdaş müzik ile klasik devir yapıtlarını birlikte ele alıyorsunuz. Türkiye’de dinleyicinin bu çok katmanlı programa yaklaşımını nasıl gözlemliyorsunuz?
Birçok müzisyenin tutumu, programlarımın Türkiye için “bir numara büyük” geldiği. Aslında bu türlü bir şey yok. İnsanların birçoklarının, sanılandan daha meraklı ve ilgili olduğunu on yıllar süren tecrübemle yaşadım. İstikrarlı programlama, âlâ anlatım ve güzel icra olduğu vakit beşerler konfor alanlarından çıkmayı kabul ediyor. İstanbul Gedik Üniversitesi’nin öğrencileri de konserleri takip ediyor, bir dönem sonunda, sanatsal ve duygusal alanlarının genişlediğini, “kültür” denen şeyin bir bütün olduğunu kavradıklarını görüyoruz. Aslında eğitim dediğimiz bu olmalı.
‘HIRÇIN, KOMİK, HEM KLASİK HEM ROMANTİK’
- Bir yapıtın dünya prömiyerini yönetmek ile yerleşik bir başyapıtı yorumlamak ortasında bir fark var mı?
Klasik başyapıtlar tahminen her vakit daha güç. Vilayetle de “yeni bir yaklaşım” peşinde olduğumuzdan değil, onları klasik yapan, barındırdıkları derinliklere dalmanın sonu olmadığı için. Birinci kere seslendirilecek bir yapıtta avantaj bestekarın yanı başınızda olabilmesi, gerek icracılar gerek dinleyicileri alışkanlıklarının dışında çıkarmak durumunda olduğunuz için.
- 30 Nisan’da iki yapıtın prömiyerini yapacağınız bir konserle sahnede olacaksınız. Bu konser özelinde, dinleyicinin salondan çıkarken zihninde kalmasını istediğiniz iz ya da his ne olurdu?
Konserin son yapıtı Beethoven olduğu için natürel ki, barışmaz görünen ögelerin bir ortada olabildiği, hem hırçın, hem komik, hem klasik hem romantik, hem melek hem şeytan yüzü kalacak zihinlerde. Lakin birinci sefer sese bürünecek yeni müziklerin de “iyi ki gelmişiz” dedirteceğine inanıyorum.
